Łatwo pomylić

 
Łatwo pomylić
Zgromadziliśmy tu słowa, które łatwo pomylić, a których mylić nie wypada. Warto zapoznać się z nimi.
 
  • BRÓG, BRUK
    Bróg – słowo o niepewnej etymologii, oznaczające stóg siana pod daszkiem wspartym na czterech słupach albo sam taki daszek. Czym innym bruk – stare zapożyczenie z niemieckiego, pokrewne dzisiejszemu niemieckiemu Brücke, które oznacza most. Współczesne znaczenie bruku – nawierzchnia drogi wykonana z kamienia – pochodzi z czasów, gdy mosty i groble utwardzano kamieniem lub drewnem, w przeciwieństwie do innych dróg, które przeważnie pozostawały miękkie, gruntowe. Etymologicznie więc brukować znaczy prawie tyle samo, co mościć – budować lub wykładać deskami most.
    Mirosław Bańko
  • BRYG, BRYK
    Bryg, z angielskiego brig, skrótu od brigantine, to statek żaglowy. Bryk, z niemieckiego Brücke ‛most’, to podręcznik zawierający streszczenia lektur, rozwiązania zadań, tłumaczenia tekstów szkolnych i inne pomoce dla leniwych lub mało zdolnych uczniów.
  • BUKSZPAN
    Drzewo to swoją popularność zawdzięcza w znacznym stopniu ortografii, która oryginalnie łączy je z bukszprytem i podaje jako wyjątki od reguły, nakazującej po k pisać rz.
  • CENT, CENTUŚ
    Cent, zanim stał się eurocentem, był drobną monetą w różnych krajach, a w niektórych pozostaje w użyciu do dziś. Monety o podobnych nazwach, nawiązujących do łacińskiego centum ‛sto’, też były lub są nadal w obiegu, por. francuskie centymy, włoskie centesimo, a także bułgarskie stotinki.
  • CHART, HART
    Chart to pies myśliwski, w którego nazwie etymologowie upatrują ten sam rdzeń, co w słowie skory (byłaby to więc nazwa znacząca, nawiązująca do szybkiego biegu chartów).
  • CHEŁM, HEŁM
    Chełm, podobnie jak Chełmno bierze swą nazwę od prasłowiańskiego słowa oznaczającego wzgórze. Hełm natomiast to słowo z pochodzenia niemieckie, oznaczające najpierw część zbroi, potem dopiero zwieńczenie wieży zamkowej lub kościelnej.
  • CHEMOTERAPIA, HEMOTERAPIA
    Chemoterapia, częściej chemioterapia, to metoda leczenia kojarzona zwłaszcza z terapią nowotworów. Hemoterapia zaś to leczenie preparatami krwi.
  • CHI, CHI, CHA, CHA
    Słowa „Cha, cha, chi, chi, hejza, hola!” – znane z ballady Pani Twardowska Mickiewicza – trafnie oddają śmiech w jego złożoności – najpierw głośny, potem stłumiony, najpierw niski, a potem wysoki.
  • CHOJA, HOJA
    Choja, inaczej choina (od której zdrobnienie choinka), to sosna, rzadziej inne drzewo iglaste, dawniej także gałęzie takich drzew. Hoja natomiast to egzotyczna roślina o białych lub różowych kwiatach, w Polsce uprawiana w doniczkach.
  • CHÓW, HUF
    Chów pochodzi od chować (por. chów trzody chlewnej), które pierwotnie znaczyło troszczyć się o coś, potem przechowywać coś (w trosce o to), wreszcie ukrywać w ziemi, grzebać.
  • CHULIGAN
    Irlandzka rodzina, której nazwisko tak niefortunnie zostało unieśmiertelnione, zapisywała je oczywiście przez samo h, a także przez dwa o. Gdyby Polacy wprost z angielskiego to słowo zapożyczyli, mielibyśmy huligana. Ale chuligan najpierw pojawił się w rosyjskim, a rosyjski dźwięk [h] zwykliśmy oddawać dwuznakiem ch. Wiele wyrazistych polskich słów ma wschodnie pochodzenie, a chuligan tym się różni od hałaśliwego hultaja, że ma przodków zachodnich.
    Jerzy Bralczyk
  • CHYŻY
    To rzadkie słowo, wolimy dziś mówić szybki lub prędki, choć pewien osobny odcień znaczeniowy w chyżym wyczuwamy. Może chyżość straciła popularność ze względów
  • CO DZIEŃ
    To jeden z codziennych problemów ortograficznych. Co dzień piszemy jednak rozdzielnie, także w połączeniach typu na co dzień czy jak co dzień – ta pisownia staje się oczywista, jeśli pomyślimy, że przecież nikt nie napisze łącznie co rok czy co minuta.
  • CO NAJMNIEJ
    Przynajmniej piszemy łącznie, tak samo bynajmniej, ale co najczęściej ma mniejszą zdolność przyklejania się do następujących po nim słów.
  • CZAD, CZAT
    Czad to potoczna nazwa tlenku węgla, trującego gazu, od którego można zaczadzieć, ponieważ go nie czuć i nie widać. To także woń spalenizny, która – choć nieprzyjemna – nie jest tak niebezpieczna.
  • CZUŁKI
    Nie widzimy związku między czołem i czułym, czuły łączy się z czułością i czuciem, a czoło jest osłoną naszego naczelnego organu myślenia. Ale możemy nie być pewni, czy czułki, które u zwierząt i istot pozaziemskich są zwykle w okolicach czoła, wiążą się z czołem, czy z czuciem i czujnością.
  • DEBET, DEBIT
    Debet – po łacinie ‛jest winien’ – to ujemny stan konta w banku, a także rubryka, w której księgowy zapisuje należności (tzw. konto winien).
  • DECYDENT, DYSYDENT
    Decydent to ktoś, kto decyduje, gdyż ma takie prawo z racji zajmowanego stanowiska, por. polityczny decydent.
  • DLACZEGO
    Dlaczego dlaczego mamy pisać łącznie? Dlatego, że te słowa zrosły się w zrost (wzrost zrostem nie jest, pochodzi od wzrastać), który pozwala pytać o powód, przyczynę, nie wymagając w odpowiedzi konkretnego wskazywania na coś lub na kogoś.
  • DOBRANOC
    Gdy o jakiejś nocy chcemy powiedzieć, że jest, była lub będzie dobra, używamy dwóch słów, przymiotnika dobra i rzeczownika noc, zwyczajnie przypisując pewną cechę pewnemu bytowi.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego