Łatwo pomylić

 
Łatwo pomylić
Zgromadziliśmy tu słowa, które łatwo pomylić, a których mylić nie wypada. Warto zapoznać się z nimi.
 
  • MAMINSYNEK
    Czyli ktoś rozpieszczony, może dlatego, że był ulubionym synem mamy, czyli, jak dawniej mówiono, synem maminym, którego można było jeszcze dawniej określać skróconym przymiotnikiem mamin.
  • MARIASZ, MARIAŻ
    Mariasz i mariaż pochodzą od francuskiego mariage ‛małżeństwo’. Mariasz to dawna gra w karty, a także małżeństwo karciane, czyli król i dama tego samego koloru, w wielu grach układ bardzo pożądany.
  • MASARZ
    Masarz pracuje w masarni. Brak czasownika, który nazywałby jego pracę. W każdym razie nie mógłby być to czasownik masować, bo taki masarz nie masuje. Masuje masażysta, a to masowanie można nazwać masażem.
  • MASARZ, MASAŻ
    Masarz to właściciel masarni, czyli osoba zajmująca się produkcją wędlin, masaż to inaczej masowanie. Pierwsze z tych słów przyszło do polszczyzny z języka czeskiego, drugie z francuskiego.
  • METEOR, METEORYT
    Meteor to kamienna lub metaliczna bryła, która, lecąc przez atmosferę ziemską, rozżarza się i świeci, przez co wygląda jak spadająca gwiazda.
  • MINI
    Jako samodzielne słowo, rzeczownik oznaczający rodzaj kobiecej sukienki lub spódniczki, mini jest dziś raczej mało używane.
  • MÓR, MUR
    Mór to inaczej zaraza, słowo pochodzące od prasłowiańskiego moriti ‛zabijać, uśmiercać’ i poprzez nie spokrewnione z innym, dziś też rzadkim rzeczownikiem, występującym tylko w zwrocie na umór (np. pić na umór), który znaczy ‛bez opamiętania’, a etymologicznie ‛do śmierci’.
  • MÓWKA, MUFKA
    Mówka to mała przemowa, nazywana tak z lekceważeniem, por. palnąć mówkę.
  • MRZONKA
    Jest od mżyć mżawka, była i mżonka.
  • MYŚLISTWO
    Mamy czasem ochotę napisać myśliwstwo, zwłaszcza gdy obok jest rzeczownik rybołówstwo. Ale to ostatnie jest od ryby łowić, a rzeczowniki abstrakcyjne z przyrostkiem –stwo, pochodzące od rzeczowników i czasowników, które miały –w-, to –w- zachowują, jak szewstwo i znawstwo.
  • MŻAWKA
    Między słowami mżyć i mrzeć istnieje niepokojące podobieństwo, które byłoby bliższe, gdyby obok mżenia było nie marcie, lecz mrzenie.
  • NA OGÓŁ
    Wprawdzie znaczenie ogólności, tkwiące w tym wyrażeniu, nie odwołuje się wprost do słowa ogół, ale w naszej świadomości językowej nie zrosło się jeszcze tak wyraźnie w jeden wyraz.
  • NAOKOŁO
    Dookoła, dokoła, naokół, naokoło, wokół, wkoło, wokoło – czy naprawdę mamy aż tyle znaczeń, żeby obdzielić nimi te wszystkie podobne wyrazy? Niektóre z nich może wiążą się z ruchem, inne nie, ale to niepewne.
  • NA PEWNO
    Czy na pewno naprawdę piszemy rozłącznie? Pewno istnieje samodzielnie, i do tego całkiem pewnie, jako przysłówek, tak jak gorąco, wesoło czy poważnie – a przecież gdy bierzemy coś na poważnie czy na wesoło, to od razu, na gorąco, wiemy, że powinniśmy to pisać rozłącznie.
  • NAPRAWDĘ
    Czy naprawdę na pewno piszemy łącznie? Tak, na pewno i naprawdę – gdy chcemy kogoś przekonać lub w przekonaniu utwierdzić. Bo możemy spotkać także te dwa słowa: na i prawdę zapisane obok siebie słusznie z osobna – gdy przyimek na łączymy z rzeczownikiem prawda.
  • NATENCZAS
    Znane z filologicznego żartu jako imię Wojskiego w „Panu Tadeuszu”. Mimo że imieniem nie jest, pisze się łącznie, choć łatwo rozbić je na trzy słowa, które z grubsza zachowują tu swoje znaczenie.
  • NAWARZYĆ, NAWAŻYĆ
    Nawarzyć znaczy ‛nagotować’, np. „Nawarzyła kaszę i wylała na stół” (Linde). Dziś słowo to można spotkać głównie w zwrocie nawarzyć piwa, co znaczy ‛narobić, zwłaszcza samemu sobie, kłopotów’.
  • NIEDOSŁYSZEĆ
    Nie z czasownikami piszemy rozdzielnie, ale jest kilka połączeń. Niedomagać czy nienawidzić nie sprawiają kłopoty, bo domagać (się) ma całkiem odmienne znaczenie, a nawidzić dawno wyszło z użycia.
  • NIERAZ
    Akcentujemy to jako jedno słowo, na przedostatniej sylabie – gdy piszemy łącznie. To tyle, co dość często. Nie bardzo często, ale więcej razy niż jeden. Lecz gdy chcemy zaznaczyć, że właśnie nie raz, tylko więcej, piszemy osobno, a mówiąc, akcentujemy raz.
  • NIE SPOSÓB
    Wiemy, że z rzeczownikami nie piszemy łącznie: nieprzyjaciel, niemowa, niesmak. Sposób to rzeczownik, więc może trzeba pisać niesposób?
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego