Łatwo pomylić

 
Łatwo pomylić
Zgromadziliśmy tu słowa, które łatwo pomylić, a których mylić nie wypada. Warto zapoznać się z nimi.
 
  • NÓŻ, NUŻ
    Wyrazy nóż i nuż trudno pomylić, powstaje jednak wątpliwość, jak zapisywać potoczny zwrot a nuż, widelec. W niniejszym słowniku podano właśnie taką pisownię, nawiązującą do zwrotu a nuż, który w potocznym a nuż, widelec znalazł żartobliwe rozwinięcie.
  • OBSKURNY
    To mało sympatyczne słowo, którym nisko oceniamy czystość i elegancję miejsca lub czyjąś powierzchowność, wydaje się swojskie, także ze względu na treść.
  • OBUMRZEĆ, ODUMRZEĆ
    Obumrzeć to słowo wciąż żywe, por. obumarłe drzewa, obumierająca tradycja. Odumrzeć jest przestarzałe i może być dla wielu czytelników zagadką.
  • OBYDWAJ
    Gdy mowa o dwóch (lub dwu) mężczyznach (lub chłopcach), używamy liczebnika dwaj. Gdy chcemy zaznaczyć, że i jeden, i drugi, mówimy obaj.
  • ODSETEK, ODSETKI
    Odsetek – zwykle w liczbie pojedynczej – to procentowy udział czegoś w czymś, por. „(...)odsetek młodzieży z rodzin chłopskich czy robotniczych na studiach okazał się w PRL niższy niż przed wojną, gdy powszechnie obowiązywało czesne” (Rzeczpospolita).
  • ODTAJAĆ, ODTAJNIAĆ
    Odtajać może ziemia pokryta śniegiem lub lodem – znaczy to, że śnieg i lód się na niej roztopi. Ponieważ samo tajać znaczy ‛topnieć, rozpuszczać się’, więc słowo odtajać może wydawać się nielogiczne, inaczej niż roztajać, które też jest notowane w słownikach.
  • ODWIEŚĆ, ODWIEŹĆ
    Odwieść kogoś możemy od złych zamiarów, czasownik ten jest pokrewny wyrazom wieść (np. palcem po mapie) i wodzić (np. wzrokiem).
  • OGÓREK
    Kiedyś nazwa tego warzywa zapisywana była przez u proste, otwarte, co było zgodne z jej pochodzeniem, wcale zresztą nie germańskim – odwrotnie, to Niemcy wzięli ją od nas.
  • OHYDNY
    To słowo pochodzenia wschodniego, ale połączenie –hyd- z koniecznie tutaj dźwięcznym h wydaje się tak dobrze wyrażać pejoratywną estetyczną ocenę, że i w nazwisku skrajnie negatywnego bohatera opowiadania Stevensona, Mr. Hyde’a, i w nazwie świątyni wolności słowa, Hyde Parku, dostrzegamy coś fonetycznie i graficznie nieprzyjemnego.
  • OPONENT, OPORTUNISTA
    Nasz oponent w sporze lub dyskusji to osoba zajmująca stanowisko przeciwne do naszego. Oportunista natomiast to nie ktoś, kto stawia opór (jak się czasem mylnie przypuszcza),
  • ORYGINALNY
    Łacińskie originalis oznaczało coś pierwotnego, początkowego. To, co pierwotne, jest prawdziwe, to nie kopia, to oryginał.
  • OSŁAWIONY, SŁAWETNY
    Osławiony i sławetny nie są synonimami wyrazu sławny. Ten ostatni w zasadzie ma wydźwięk pozytywny, osławiony i sławetny natomiast przekazują zwykle ocenę negatywną, por. „Osławiony rosyjski szpieg Władimir Ałganow znalazł się w centrum uwagi również na Litwie” (Rzeczpospolita), „Z tego okresu pochodzi sławetne powiedzenie, iż na półkach był tylko ocet” (W. Jaruzelski, Pod prąd).
  • PARAFRAZA, PERYFRAZA
    Parafraza jakiejś wypowiedzi, w szczególności utworu literackiego lub muzycznego, to ich swobodne przetworzenie zachowujące związek z oryginałem, a także wynik tej czynności, czyli nowa wypowiedź powstała w taki sposób.
  • PARALELE, PARANTELE
    Paralele to porównania rzeczy lub zjawisk podobnych pod jakimś względem (np. przeprowadzać paralele między sztuką a życiem), to także podobne elementy należące do różnych rzeczy lub zjawisk (np. znajdować paralele między światem ludzi a światem zwierząt).
  • PASOŻYT
    Tak nazywamy różne szkodliwe organizmy, żywiące się ciałem nosiciela. Ponieważ często takie żyjątka usadawiały się w okolicach odbytu i tam się pasły, nazwano je od tego trybu życia pasorzytami, czyli ‘pasącymi się na rzyci’.
  • PĄCZEK
    Polski to wyraz, i gdy oznacza zalążek kwiatu, i gdy nazywa smaczne ciastko (choć właściwie rzadko myślimy o nadziewanym i lukrowanym pączku jako o ciastku).
  • PODKÓWKA, PODKUWKA
    Podkówka to mała podkowa, podkuwka to dolne podkucie sań. Etymologicznie uzasadniona byłaby pisownia obu wyrazów przez ó, dzisiejsze kuć powstało bowiem z form czasu teraźniejszego dawnego czasownika kować, por. kowal, kowadło, kowalik (ptak), okowy, a z drugiej strony np. kuźnia i potoczne kujon – wszystkie z tej samej rodziny.
  • PODWINĄĆ SIĘ, POWINĄĆ SIĘ
    Słowo podwinąć nie budzi wątpliwości: można podwinąć nogawki spodni, pies może siedzieć z podwiniętym ogonem, a ktoś obok psa – na podwiniętych nogach.
  • PONADDZIEWIĘĆSETDZIEWIĘĆDZIESIĘCIODZIEWIĘCIOIPÓŁLETNI
    Za niespełna pół roku będzie tysiącletnim, ortograficznie nikogo niedziwiącym wcale. Dziewięcioletni też nie dziwi, a stuletni jest oczywisty.
  • POTEM
    Po czem? Pytaliśmy dawniej w sytuacjach, w których dziś pytamy po czym? I można było odpowiedzieć po tem, dodając, po czym, po jakim zdarzeniu na przykład.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego