Ortografia

 
Ortografia
Tu poznasz reguły i zawiłości polskiej ortografii. Dowiesz się, jak co należy pisać i dlaczego właśnie tak
  • PASOŻYT
    Tak nazywamy różne szkodliwe organizmy, żywiące się ciałem nosiciela. Ponieważ często takie żyjątka usadawiały się w okolicach odbytu i tam się pasły, nazwano je od tego trybu życia pasorzytami, czyli ‘pasącymi się na rzyci’.
  • PĄCZEK
    Polski to wyraz, i gdy oznacza zalążek kwiatu, i gdy nazywa smaczne ciastko (choć właściwie rzadko myślimy o nadziewanym i lukrowanym pączku jako o ciastku).
  • PONADDZIEWIĘĆSETDZIEWIĘĆDZIESIĘCIODZIEWIĘCIOIPÓŁLETNI
    Za niespełna pół roku będzie tysiącletnim, ortograficznie nikogo niedziwiącym wcale. Dziewięcioletni też nie dziwi, a stuletni jest oczywisty.
  • POTEM
    Po czem? Pytaliśmy dawniej w sytuacjach, w których dziś pytamy po czym? I można było odpowiedzieć po tem, dodając, po czym, po jakim zdarzeniu na przykład.
  • POWOLI
    Powoli możemy ruszać się, pracować – kiedy nie jesteśmy przynaglani do pośpiechu, kiedy, ciesząc się wolnością, możemy dysponować własnym czasem do woli. Jest to po naszej woli. Ale wyrażenie po woli nie oznacza już ‘według woli’, znaczeniowo ogranicza się do jednej tylko cechy, która może, lecz nie musi wynikać z braku przymusu – do wolnego tempa, do powolności. Nie ma powodu, by wolność tu przypominać. Powoli, jak i pomału – piszemy łącznie.
    Jerzy Bralczyk
  • PROŚBA
    Wśród niewielu smacznych odczasownikowych rzeczowników z –ba na końcu mamy trochę formą i znaczeniem połączonych par: archaiczne siejba i kośba, przysłowiowe służba i drużba, wreszcie perswazyjne prośba i groźba.
  • PUCHACZ
    Dwa podobne formą a tak różne znaczeniem słowa, puchacz i puchar, pisaliśmy początkowo przez właściwe dla ich wschodniego pochodzenia samo h, potem zmieniliśmy pisownię.
  • RUBIEŻ
    Słowo rzadko używane, podniośle archaiczne. Rodzaju żeńskiego, podobnie jak bardziej jeszcze żeńska macierz. Mogą występować razem, jeśli oficjalność przeradza się w patos.
  • RZADKI
    Gdyby rzadki było rzadszym słowem, zapewne częściej pisano by je z błędem, jako żadki, bo to rz nie wymienia się na r w żadnej formie i w żadnym słowie pochodnym, a uzasadnienie pisowni można znaleźć tylko w zestawieniu z innymi językami słowiańskimi.
  • RZEŚKI
    Oczywiście wymowa pomaga tu pisowni, ale cecha rześkości może wywoływać czasem skojarzenia z czymś raczej dźwięcznym. To nie cieniuśki czy leciuśki.
  • RŻNĄĆ
    Ale żąć. Niektórzy opuszczają kropkę nad z i tworzą w ten sposób coś innego: nieortograficzne rznąć.
  • SKĄDINĄD
    Czyli ‘z innego miejsca’. Są dwa powody, dla których nie ma przerwy w tym wyrazie.
  • Słowo Kraków piszemy wielką literą.
    Odmienia się w zasadzie regularnie:
    Dokąd jedziesz? Do Krakowa. Które miasto w Polsce chciałbyś odwiedzić? Kraków.
  • SPONAD
    Łączone przyimki bywają ortograficznie problematyczne. Jeśli wybieramy z tysiąca, mamy tylko z, ale jeśli jest tego ponad tysiąc, wybieramy z ponad tysiąca (zapis rozłączny).
  • STRUŻKA
    Wtedy, gdy to zdrobnienie strugi. Gdy to kobieta-stróż, to stróżka. W liczbie mnogiej: strużki i stróżki. A jeśli mówimy o ubocznych produktach strugania, o wiórach?
  • SUPER-
    Czy to wyraz, czy cząstka wyrazu? I to, i to.
  • SZCZEŻUJA
    Już świerszcze i chrabąszcze, a co dopiero szczękoczułkowce i strzykwy wydają się językowymi żartami zoologów. Wśród nich szczeżuja, szczególnie chrzęszcząc, jest jednocześnie pułapką ortograficzną.
  • ŚCIEG
    W przypadkach zależnych pomylenie ściegu ze ściekiem jest niemożliwe, ale to słowa rzadkie i może się zdarzyć, że gdy spotkamy mianownik jednego z nich, wątpliwości co do pisowni się pojawią.
  • TAKŻE
    Gdy piszemy łącznie te dwa krótkie, częste i potrzebne słowa, wspólnie znaczą tyle, co też. W też nie wyodrębniamy formy zaimkowej te i partykuły ż, choć logicznie są tu ze sobą powiązane.
  • TOTEŻ
    Toteż to też zrost, jak tamten. Zrastając się, słowa czasem pozostawiają swoje dawne znaczenia, częściej jednak je zmieniają, toteż toteż znaczy zupełnie co innego niż to też.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego