Słowa mylone

 
Słowa mylone
Dlaczego dwa słowa – choć do siebie podobne – znaczą zupełnie co innego, a ich zamiana może skutkować w najlepszym razie zabawnym nieporozumieniem. Tutaj zapoznasz się z parami takich właśnie słów, które często mylimy.
  • NÓŻ, NUŻ
    Wyrazy nóż i nuż trudno pomylić, powstaje jednak wątpliwość, jak zapisywać potoczny zwrot a nuż, widelec. W niniejszym słowniku podano właśnie taką pisownię, nawiązującą do zwrotu a nuż, który w potocznym a nuż, widelec znalazł żartobliwe rozwinięcie.
  • OBUMRZEĆ, ODUMRZEĆ
    Obumrzeć to słowo wciąż żywe, por. obumarłe drzewa, obumierająca tradycja. Odumrzeć jest przestarzałe i może być dla wielu czytelników zagadką.
  • ODSETEK, ODSETKI
    Odsetek – zwykle w liczbie pojedynczej – to procentowy udział czegoś w czymś, por. „(...)odsetek młodzieży z rodzin chłopskich czy robotniczych na studiach okazał się w PRL niższy niż przed wojną, gdy powszechnie obowiązywało czesne” (Rzeczpospolita).
  • ODTAJAĆ, ODTAJNIAĆ
    Odtajać może ziemia pokryta śniegiem lub lodem – znaczy to, że śnieg i lód się na niej roztopi. Ponieważ samo tajać znaczy ‛topnieć, rozpuszczać się’, więc słowo odtajać może wydawać się nielogiczne, inaczej niż roztajać, które też jest notowane w słownikach.
  • ODWIEŚĆ, ODWIEŹĆ
    Odwieść kogoś możemy od złych zamiarów, czasownik ten jest pokrewny wyrazom wieść (np. palcem po mapie) i wodzić (np. wzrokiem).
  • OPONENT, OPORTUNISTA
    Nasz oponent w sporze lub dyskusji to osoba zajmująca stanowisko przeciwne do naszego. Oportunista natomiast to nie ktoś, kto stawia opór (jak się czasem mylnie przypuszcza),
  • OSŁAWIONY, SŁAWETNY
    Osławiony i sławetny nie są synonimami wyrazu sławny. Ten ostatni w zasadzie ma wydźwięk pozytywny, osławiony i sławetny natomiast przekazują zwykle ocenę negatywną, por. „Osławiony rosyjski szpieg Władimir Ałganow znalazł się w centrum uwagi również na Litwie” (Rzeczpospolita), „Z tego okresu pochodzi sławetne powiedzenie, iż na półkach był tylko ocet.” (W. Jaruzelski, Pod prąd).
  • PARAFRAZA, PERYFRAZA
    Parafraza jakiejś wypowiedzi, w szczególności utworu literackiego lub muzycznego, to ich swobodne przetworzenie zachowujące związek z oryginałem, a także wynik tej czynności, czyli nowa wypowiedź powstała w taki sposób.
  • PARALELE, PARANTELE
    Paralele to porównania rzeczy lub zjawisk podobnych pod jakimś względem (np. przeprowadzać paralele między sztuką a życiem), to także podobne elementy należące do różnych rzeczy lub zjawisk (np. znajdować paralele między światem ludzi a światem zwierząt).
  • PODKÓWKA, PODKUWKA
    Podkówka to mała podkowa, podkuwka to dolne podkucie sań. Etymologicznie uzasadniona byłaby pisownia obu wyrazów przez ó, dzisiejsze kuć powstało bowiem z form czasu teraźniejszego dawnego czasownika kować, por. kowal, kowadło, kowalik (ptak), okowy, a z drugiej strony np. kuźnia i potoczne kujon – wszystkie z tej samej rodziny.
  • PODWINĄĆ SIĘ, POWINĄĆ SIĘ
    Słowo podwinąć nie budzi wątpliwości: można podwinąć nogawki spodni, pies może siedzieć z podwiniętym ogonem, a ktoś obok psa – na podwiniętych nogach.
  • PÓŁKOWNIK, PUŁKOWNIK
    Półkownik to żartobliwe określenie filmu zatrzymanego przez cenzurę i nie dopuszczonego do dystrybucji, a więc odłożonego na półkę: „O ile zaś w II Rzeczypospolitej film (w początkach niemy) chętnie sięgał po tematykę powstańczą, to w Polsce Ludowej stała się ona tabu.
  • PREDESTYNOWAĆ, PREDYSPONOWAĆ
    Predestynować i predysponować mają znaczenia bardzo podobne i często mogą być używane zamiennie. Mocny głos może zarówno predestynować, jak i predysponować kogoś do kariery śpiewaczej, a określone czynniki genetyczne zarówno predestynować, jak i predysponować do określonych chorób.
  • PROTEKCJONALNY, PROTEKCYJNY
    Protekcjonalne zachowanie jest wyrazem czyjegoś poczucia wyższości i pobłażliwości dla osoby ocenianej jako mniej ważna: „Eksmałżonka przyszła ubrana z wyszukaną elegancją, prowokacyjnie wydekoltowana, pachnąca znakomitymi perfumami, z protekcjonalnym uśmiechem na twarzy…” (J. Janicki, A. Mularczyk, Dom).
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego