Onuca – komentarz Marka Łazińskiego (15.11.2022)

Onuca – komentarz Marka Łazińskiego (15.11.2022)
Język młodzieży, tak jak język ogólny, reaguje na rzeczywistość. W dwóch poprzednich latach wśród zgłoszeń plebiscytowych było wiele słów związanych z pandemią. W bieżącym roku liczne zgłoszenia komentują wojnę, agresję Rosji na Ukrainę. Spośród tych słów do pierwszej dwudziestki wchodzi onuca, właściwie ruska onuca, czyli ‘sprzymierzeniec Rosji w wojnie z Ukrainą, osoba, która usprawiedliwia działania agresora’.
Onuca w pierwotnym znaczeniu to szmata do owijania stopy w ciężkim bucie, wojskowy poprzednik skarpety. A same onuce wycofano w wojsku polskim już w latach osiemdziesiątych, ale wydawano je jeszcze żołnierzom przez lata do wyczerpania zapasów magazynowych. W kryzysie lat osiemdziesiątych żołnierze chętnie brali onuce i przekazywali do domów na pieluchy dla dzieci. W końcu to czysta bawełna.
 
Słowo onuca jest oryginalne fonetycznie, starosłowiańskie z pierwotnym przedrostkiem on- i rdzeniem -, tym samym co w równie archaicznym czasowniku obuć ‘włożyć buty’. Rzeczownik onuca dawno stał się symbolem tego, co przestarzałe, prymitywne i brutalne. W Krawcu Sławomira Mrożka bohater reprezentujący barbarzyństwo nosi imię Onucy. Z onucą kojarzył się nam komunizm, Związek Radziecki i imperialna Rosja. Co ciekawe w samej Rosji słowo portjanka ‘onuca’ od dawna było określeniem osoby niemądrej, czasem nawet z odcieniem sympatii. Wydaje się, że polska kariera onucy nie ma z tym związku.
 
Po metaforę onucy chętniej sięgała w Polsce prawica (liczne przykłady z portalu wPolityce.pl), ale nie tylko, bo „Gazeta Wyborcza” pisała już w roku 1993 „nad tekstem unosi się aromat partyjnej onucy”). Od dnia agresji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 częstość słowa onuca w tekstach publicznych wzrosła lawinowo. Onuca kojarzy się tylko z Rosją, a użycie tego słowa nie zależy od podziałów politycznych.
 
Zobacz także finałową dwudziestkę słów edycji 2022 wraz z prostymi definicjami i przykładami definicji nadesłanymi przez zgłaszających.
 
 
Dodano: 15.11.2022
 
 
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Zapraszamy do udziału w plebiscycie

MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2022!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

WYRAŻAJ SIĘ... PO POLSKU!

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Zagłosuj
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. Gottlieba Daimlera 2. Więcej informacji na temat przetwarzania danych osobowych, w tym o przysługujących Państwu Prawach, znajdą Państwo w Polityce Prywatności.

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2022"!