homonimiczna zagadka

 
homonimiczna zagadka
5.02.2013
Czy w języku polskim da się znaleźć przykłady antonimicznych homonimów albo przynajmniej par bardzo podbnych wyrazów o przeciwstawnym znaczeniu. Taką parę np. w języku angielskim stanowią dwa czasowniki cleave o różnej etymologii, jeden oznacza przecinać, drugi sklejać.
Z poważaniem,
Łukasz
Publikuję Pana pytanie bez odpowiedzi, za to z zachętą dla czytelników poradni, aby nadesłali odpowiedź, jeśli znajdą interesujące Pana przykłady.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
  1. 5.02.2013
    Takich wyrazów jest w języku polskim niewiele, ale istnieją. Najtrudniej o przeciwstawne rzeczowniki i przymiotniki, np. handicap: 1. 'sytuacja ułatwiająca komuś osiągnięcie jakiegoś celu', 2. 'sytuacja uniemożliwiająca komuś osiągnięcie jakiegoś celu' (za USJP; szersze omówienie w Słowniku wyrazów trudnych i kłopotliwych PWN); podobnie czerstwy: 1. 'stary, twardy, suchy (o pieczywie)', 2. 'zdrowy, krzepki; świeży (o pieczywie, regionalizm krakowski – WSPP)'.
    Dużo łatwiej znaleźć przeciwstawne czasowniki (lub o przeciwnym znaczeniu w danym użyciu), np. dzielić, por. „Będą dzielić pokój'': 1. 'będą go użytkować wspólnie', 2. 'zajmą się podzieleniem pokoju na dwie części, tak by każde z nich miało swoją'; podobnie złożyć, np. namiot, domek ogrodowy dla dzieci: 1. 'rozstawić, rozłożyć, zmontować', 2. 'zwinąć, porozdzielać na części (i spakować lub schować)'.
    Do przeciwstawnych sytuacji odnoszą się też czasowniki: pożyczyć, wydzierżawić, wynająć, wyczarterować, np. „Pożyczył 100 zł'' – albo pożyczył komuś, albo od kogoś.
    Michał Gniazdowski, Warszawa
  2. 5.02.2013
    Innymi przykładami antonimii wewnątrzwyrazowej (tzw. enantiosemii) są w języku polskim rzeczownik rudyment: 1. 'element, początek, podstawa', 2. 'pozostałość, szczątek' (SJPDor), przymiotnik rudymentarny oraz partykuła owszem, która w zależności od kontekstu może albo potwierdzać, albo kwestionować słowa rozmówcy.
    Michał Kunik, Wrocław

Zagraj z nami!

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2017

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2017.
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Jeśli chcesz otrzymać bezpłatny e-book, potwierdź także poniższe zgody marketingowe.

Świat w przysłowiach

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2017” i odbierz darmowy e-book!