Czapnąć czy capnąć?

 
Czapnąć czy capnąć?
3.09.2018
Szanowni Państwo,
czy słowo czapnąć w znaczeniu ‘chwycić’ może być regionalizmem z regionu Kociewie na Pomorzu?

Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Czasownik czapnąć ‘chwycić nagle, gwałtownym ruchem; porwać’ rzeczywiście jest znany gwarom Polski północnej (ściślej na Kociewiu, ziemi chełmińsko-dobrzyńskiej, w gwarach malborsko-kujawskich) oraz kaszubszczyźnie. W zasadzie jest odpowiednikiem potocznego ogólnopolskiego i gwarowego capnąć (obecność spółgłoski [cz] jest fonetycznym archaizmem; podobnie czupnąć: cupnąć). Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć przedstawioną przez Pana wątpliwość, z kilku powodów. Wyrazy znane gwarom, a występujące na znacznym obszarze, co podkreślał prof. Zenon Sobierajski, zazwyczaj (jak „poznańskie” pyry i „krakowskie”: borówki, plac ‘targowisko’) stają się regionalizmami polszczyzny ogólnej. Obecnie, głównie wskutek upadku czytelnictwa i osłabienia pozycji języka literackiego i niedostatecznej kompetencji językowej mówiących, tworzy się nowa warstwa regionalizmów (zwłaszcza ekspresywnych) pierwotnie gwarowego pochodzenia (pisała o takich słowach Renata Kucharzyk w artykule: Gwarowe ekspresywizmy osobowe w polszczyźnie potocznej, [w:] Bogactwo współczesnej polszczyzny, red. P. Żmigrodzki, S. Przęczek-Kisielak, Kraków 2014, s. 407–417). Czapnąć, co sugeruje też Popularny słownik kociewski, pod red. M. Pająkowskiej-Kensik (Gruczno-Świecie 2009), wchodząc do rejestru potocznej polszczyzny, podąża raczej pierwszą wskazaną linią rozwoju. Pośrednio dowodzi tego także występowanie tego słowa w wielu neutralnych kontekstach w swobodnych wypowiedziach internautów, por. np. co radzi drugiemu pewien kierowca z Tczewa: Na nowym silniku nie wolno oszczędzać, najlepiej czapnąć kogoś kto sprowadza Angole i na części rozbiera, masz możliwość odpalenia i sprawdzenia silnika jeszcze w budzie (http://leonclub.pl/forum/viewtopic.php?f=44&t=51312).
Kazimierz Sikora, Uniwersytet Jagielloński
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!