Formy adresatywne

 
Formy adresatywne
25.10.2018
Dzień dobry,
bardzo zależy mi na wyjaśnieniu sporu dotyczącego stosowania wyrażenia Wasza Magnificencja i Jego Magnificencja w liście wysokiego urzędnika państwowego na inaugurację roku akademickiego. List odczytany jest na uroczystości inauguracji.
Przytaczam sporny fragment:

Wasza Magnificencjo,
Wysoki Senacie,
Szanowna Społeczności Akademicka,
dziękuję za zaproszenie na inaugurację roku akademickiego 2018/2019 w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu. W dniu, w którym uroczyście rozpoczynacie Państwo kolejny etap działalności Uczelni, pragnę przekazać Jego Magnificencji, Wysokiemu Senatowi, kadrze naukowo-dydaktycznej i wszystkim, którzy współtworzą społeczność akademicką, wyrazy szacunku i zapewnienia o mojej pamięci.

Wątpliwość dotyczy wyróżnionych wyrazów. Według mnie zaimek Jego stosujemy tylko wtedy, gdy mówimy o rektorze podczas jego nieobecności, natomiast w sytuacji, w której odczytywany jest ten list, gdy na sali siedzi rektor, w tekście listu także powinno być pragnę przekazać Waszej Magnificencji...

Czy się mylę? Czy możliwa jest taka interpretacja, że w tytule zwracamy się do poszczególnych osób i grup, a w tekście mówimy o nich w trzeciej osobie?
Dodam jeszcze, że w dalszej części listu stosujemy zwrot Szanowni Państwo, życzę...
I jeszcze jedno pytanie: wiem, że powinno się zwracać Magnificencjo lub Panie Rektorze.
Czy zwrot w liście Magnificencjo Panie Rektorze lub Magnificencjo Księże Rektorze jest błędem?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem
Czytelniczka
Zacznijmy od ustaleń natury ogólnej. W sytuacjach uroczystych – a inauguracja roku akademickiego na pewno do takich należy – zwracając się bezpośrednio w mowie bądź na piśmie do rektora uczelni, posługujemy się formą Wasza Magnificencjo. W innych sytuacjach zazwyczaj posługujemy się zwrotami: panie rektorze, pani rektor, księże rektorze.
W nagłówku pisma adresowanego do rektora umieszczamy następującą formułę:

Jego Magnificencja / Jej Magnificencja + [tytuł i/lub stopień naukowy] + [imię i nazwisko]

W przytoczonym w pytaniu fragmencie listu jego autor najpierw używa apostrofy (bezpośredniego zwrotu do odbiorcy komunikatu) w formie wołacza, by następnie – już w treści listu – pisać o rektorze w trzeciej osobie. Tym samym rektor przestaje być odbiorcą wypowiedzi, a staje się kimś trzecim, o kim się mówi. Zabieg ten jest mało fortunny, w szczególności w sytuacji, kiedy nadawca przekazuje odbiorcy wyrazy szacunku i pamięci.
Co do dalszych pytań:
a) bezpośredni zwrot do rektora zawsze powinien zawierać zaimek, tzn. mówimy i piszemy Wasza Magnificencjo (a nie: Magnificencjo), tak jak mówimy Panie Prezydencie, Panie Profesorze, Księże Biskupie (a nie: Prezydencie, Profesorze, Biskupie).
b) łączenie form adresatywnych – uroczystej z następującą po niej niejako „codzienną” (Wasza Magnificencjo, Panie Rektorze; Wasza Magnificencjo, Księże Rektorze) – nie jest zabiegiem właściwym, ponieważ forma Wasza Magnificencjo przysługuje tylko rektorowi (podobnie jak Wasza Eminencjo – tylko kardynałowi, a Wasza Świątobliwość – tylko papieżowi), więc nikt nie powinien mieć wątpliwości, do kogo zwraca się nadawca. Jeśli się tego rodzaju nadmiarowość stosuje, to zazwyczaj w grę wchodzi określony ładunek emocjonalny takich zmultiplikowanych apostrof, por. Drodzy Obywatele, Najukochańsi Rodacy!

Ponadto należy zwrócić uwagę, iż w sytuacjach oficjalnych forma państwo łączy się z czasownikami w 3. os. l. mn., por. państwo pozwolą (a nie: pozwolicie), czy państwo są zadowoleni (a nie: jesteście zadowoleni). W omawianym tu liście jedno ze zdań powinno zatem brzmieć: W dniu, w którym uroczyście rozpoczynają Państwo kolejny etap działalności Uczelni, pragnę przekazać [...].
Adam Wolański
  1. 25.10.2018
    Fragment ten powinien być napisany następująco:

    W dniu, w którym uroczyście rozpoczynają Państwo kolejny etap działalności Uczelni, pragnę przekazać Waszej Magnificencji, Wysokiemu Senatowi, kadrze naukowo-dydaktycznej i wszystkim, którzy współtworzą społeczność akademicką, wyrazy szacunku i zapewnienia o mojej pamięci.

    Por. np.:

    Wasza Świątobliwość,
    z okazji piątej rocznicy wyboru na Stolicę Piotrową w imieniu własnym, całej mojej rodziny oraz Narodu Polskiego pragnę przekazać Waszej Świątobliwości najserdeczniejsze życzenia zdrowia i pomyślności w pełnieniu misji kierowania Kościołem powszechnym i sprawowaniu posługi apostolskiej.

    Poruszony dogłębnie tą wiadomością, w imieniu Rządu Rzeczypospolitej Polskiej, pragnę przekazać Waszej Ekscelencji oraz rodzinom ofiar kataklizmu wyrazy szczerego współczucia w tych dramatycznych chwilach.

    W tym wyjątkowym dniu pragnę przekazać wyrazy szacunku Waszym Magnificencjom, kadrze naukowo-dydaktycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego, Uniwersytetu Przyrodniczego oraz Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego oraz wszystkim, którzy współtworzą uniwersytecką wspólnotę Poznania.

    Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego