Gwóźdź programu

 
Gwóźdź programu
31.05.2017
Szanowni Państwo,

ciekawi mnie pochodzenie frazeologizmu „gwóźdź programu”. Przychodzi mi na myśl jakiś popisowy kuglarski numer, w którym gwóźdź odgrywał kluczową rolę.

Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Źródeł tego frazeologizmu należy doszukiwać się raczej w języku francuskim, w którym rzeczownik oznaczający gwóźdź – clou – ma znaczenie przenośne: ‘coś, co przyciąga uwagę’ (Le clou d'une pièce, d'un spectacle, d'une fête – dosł. gwóźdź sztuki, spektaklu, święta/imprezy). Zresztą, także w polszczyźnie występuje to samo słowo (niezaadaptowane do naszego systemu – zapisywane i wymawiane zgodnie z oryginałem) – w znaczeniu ‘najważniejszy punkt czegoś, najciekawsza część czegoś’ (clou wystąpienia, clou imprezy itd.). Jak widać, clou w naszym języku ma dość szeroką łączliwość, natomiast gwóźdź „okrzepł” tylko w połączeniu z rzeczownikiem program i wraz z nim tworzy frazeologizm.

Znaczenie ‘coś, co przyciąga uwagę’ we francuszczyźnie pojawiło się w związku z… pręgierzem. Otóż zwrot oznaczający postawienie kogoś pod pręgierzem – clouer au pilori (dosłownie przygwoździć do pręgierza) – był również używany jako frazeologizm znaczący ‘przykuć uwagę’. Na jego podstawie utworzono wtórne znaczenie rzeczownika gwóźdź (clou) – ‘coś, co przykuwa uwagę’.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego