Katabas

 
Katabas
26.09.2017
Czy jest znane pochodzenie słowa katabas? (jedno z pejoratywnych określeń duchownego, w XIX wieku w gwarze uczniowskiej: ‘katecheta’)?

Dziękuję za pomoc,
Łukasz
Katabas to – jak Pan zauważył – pejoratywna nazwa katechety, używana dawniej przez uczniów. Wyraz ten wywodzi się najprawdopodobniej z greckiej formy καταβάς, będącej 3. osobą liczby pojedynczej czasu przeszłego czasownika κατεβαίνω ‘zejść’. Pojawia się ona wielokrotnie w Nowym Testamencie, m.in. w Ewangelii św. Jana (która – jak wiadomo – została napisana po grecku) w kontekście związanym ze zstąpieniem Jezusa na ziemię. Zapewne więc uczniowie stworzyli przezwisko bazowane na formie językowej, którą słyszeli z ust nauczyciela religii. Możliwe też, że zadziałały tu asocjacje między słowami katabas i katecheta (trzeba pamiętać, że często jest ono wymawiane – szczególnie przez dzieci – jako katacheta, z głoską |a| w drugiej sylabie).
Podobnie brzmiący wyraz – katabasis – jest terminem teologicznym, oznaczającym zstępowanie Boga ku człowiekowi (rozpatrywanym zwykle wraz z anabasis ‘wznoszenie się człowieka ku Bogu’). Wątpliwe jednak, by to on stał się podstawą uczniowskiej nazwy nauczyciela religii.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego