Opatrzny i opaczny

 
Opatrzny i opaczny
29.02.2016
Szanowni Państwo,
jestem ciekaw etymologii słów opatrzność, opatrzny, opatrywać (chodzi o 'patrzenie na coś ze szczególną troską'?) i opak (z wyrażenia na opak), wspak (skąd cząstka -pak, znacząca jakby 'coś odwrotnego, niż należy'?).
Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Mamy tu dwie rodziny wyrazów. Do jednej należą: opatrzność, opatrzny (daw. ‘troszczący się o coś’), opatrywać (daw. m.in. ‘przyglądać się czemuś uważnie’), do drugiej – (na) opak i wspak, a także (utworzony od wyrażenia na opak) przymiotnik opaczny.

U źródeł (polskich) wyrazów należących do pierwszej rodziny jest czasownik patrzeć (patrzyć). Od niego powstał opatrzyć ‘zadbać, zatroszczyć się’, od którego z kolei utworzono przymiotnik opatrzny ‘troszczący się o coś’, który stał się podstawą rzeczownika opatrzność ‘doglądanie, opiekowanie się, dbałość o coś’. Pisze o tym W. Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego (Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2005, s. 392).

Wyrażenie na opak powstało – według wspomnianego już Słownika etymologicznego języka polskiego W. Borysia – z prasłowiańskiego przymiotnika *opakъ ‘odwrotny’. Inną hipotezę podaje A. Bańkowski w Etymologicznym słowniku języka polskiego (Warszawa, PWN, 2000, t. II, s. 414, 486): mielibyśmy tu do czynienia z prasłowiańską cząstką *pakъ ‘wrogi, przeciwdziałający, zawracający do tyłu’ lub też z identycznie brzmiącym elementem oznaczającym tył.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

Zakamarki młodej polszczyzny.

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. G. Daimlera 2. Dane mogą być udostępniane na rzecz PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o. o. oraz ePWN sp. z o.o. w celu ułatwienia Użytkownikowi założenia konta w serwisie tych spółek. Więcej informacji o zasadach przetwarzania danych, w tym przysługujących prawach, znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wyślij

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021"!