Oprymkować

 
Oprymkować
15.05.2019
Piszę do Państwa z zapytaniem o słowo oprymkować (w znaczeniu ‘okryć drobinami, okruchami, farfoclami’, jak pośrednio przełożyłem), które przypadkiem zasłyszałem na Pomorzu. Nie odnalazłem tego wyrazu w dostępnych mi słownikach, a chciałbym poznać kontekst jego użycia. Czy to kaszubski regionalizm, bądź słowo o proweniencji ukraińskiej/niemieckiej (obszar swego rodzaju tygla kulturowego na Pomorzu), czy być może ja nie dosłyszałem odpowiednio zwrotu.

Pozdrawiam PD.
Szanowny Panie!
Trudno o jednoznaczną odpowiedź. Jest to niewątpliwie słowo gwarowe, występujące w południowej Polsce (na Podhalu), gdzie oprymować to ‘obszyć skórą z baranka, skórą z królików’; por. w związku z tym wyraz opryma ‘obszycie z baranka’. Czasownik ten podaje Słownik gwar polskich Jana Karłowicza (III 459). W okolicach Żywca odnotowano też w zbliżonym znaczeniu wyraz prymka ‘czapka z branka perskiego’.
Zbliżone brzmieniem, ale znaczeniowo odległe słowa gwarowe, będące zapożyczeniami z języka niemieckiego źródła dialektologiczne odnotowały jako np.: prymka ‘tytoń do żucia’ na Kaszubach (Bernard Sychta), na Warmii (Wiktor Steffen) i na Śląsku (pod Rybnikiem i na Opolszczyźnie – przez Feliksa Plutę), prymkować ‘żuć tabakę’ na Kaszubach (Sychta), pod Toruniem, w powiecie ciechanowskim, ‘o koniu: nie żreć prawidłowo siana’ i na Kaszubach (Sychta). Jak już wspomniałem wyrazy te są obcego pochodzenia, por.: niem. dial. prieme ‘tytoń do żucia’, niem. priemen ‘żuć tytoń’. Podanych tu słów nie można wiązać z omówionymi poprzednio. Dodajmy dla porządku, że polszczyzna ogólna zna archaiczny dziś wyraz prymka (w znaczeniu ‘specjalnie spreparowany i sprasowany tytoń do żucia’), a to także z niem. priem/priemchien ‘tytoń do żucia’. Jako ciekawostkę dodam, że nadal są amatorzy takiej formy przyjmowania tytoniu; są też wytwórnie oferujące go w takiej postaci, w różnych smakach. Z opowieści moich informatorów na Orawie wiem, że żujące tytoń osoby mogły być źródłem nieprzyjemnych doznań estetycznych (wzrokowych) u innych. Być może ten właśnie element pojawił się w zasłyszanym przez Pana użyciu słowa.
Kazimierz Sikora, Uniwersytet Jagielloński
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!