Poprawność niektórych konstrukcji składniowych z bezokolicznikiem (np. pobiegli pomóc, wrócił zamknąć dom, wybrali się odwiedzić wujka itp.)

 

Poprawność niektórych konstrukcji składniowych z bezokolicznikiem (np. pobiegli pomóc, wrócił zamknąć dom, wybrali się odwiedzić wujka itp.)

30.07.2021

Dzień dobry.

Jestem ciekawa poprawności zbitek typu: wybrali się odwiedzić, poszli zrobić, iść pomagać, wrócił zmienić buty itd.

Kiedyś wyczytałam (chyba tutaj), że jest to bodajże rusycyzm, bo winno się wstawić by, gdy chodzi o język polski: wybrali się, by odwiedzić itd.

Troszkę to dziwnie brzmi dla ucha przyzwyczajonego do tych pierwszych rozwiązań.

Niestety nie mogę odnaleźć tej porady, a chciałam się upewnić, czy dobrze zapamiętałam, a jeśli tak, jaka reguła o tym mówi.

Bardzo dziękuję.

Podniesiony w pytaniu problem dotyczy składniowej łączliwości czasownika, a dokładniej jego określeń: dopełnienia i okolicznika. Ta pozycja składniowa może być także wypełniana przez czasownik w bezokoliczniku (z jemu właściwymi określeniami), np.:

A. [dopełnienie] Jan obiecał ← (co?) pożyczyć mi 200 złotych., Postanowił ← (co?) rzucić palenie., Proszę ← (o co?) przygotować dokumenty do kontroli.;

B. [okolicznik] Wrócił ← (w jakim celu?) zmienić buty., Wieśniacy rzucili się ratować swój dobytek.

Z niektórymi czasownikami (modalnymi: trzeba, wolno, należy, musieć, chcieć, woleć itp. oraz tzw. czasownikami fazowymi typu: zaczynać, kończyć) takie połączenie ma charakter obligatoryjny, np.: Lubię/ wolę/ chcę pomagać innym; Zaczął narzekać) i może być realizowane (w pewnych kontekstach) zamiennie tylko z użyciem rzeczownika odczasownikowego (np.: Wolę wyjechać wieczorem. : Wolę wyjazd wieczorem; Kończę malować… : Kończę malowanie… ). W pozycji składniowej określenia może wystąpić także równoważnik zdania lub zdanie (upodrzędnione w strukturze zdania nadrzędnego), np.: Wieśniacy rzucili się, by ratować swój dobytek. Postanowił, że rzuci palenie, a nawet: Wolę, jak wyjeżdżam wieczorem, Sąd kazał, żeby mi deweloper zwrócił całą wpłaconą zaliczkę.

Podane przez Panią przykłady w istocie nie budzą wątpliwości poprawnościowych. Taka wariantywność jest zjawiskiem regularnym wśród zdań z czasownikami ruchu, które nie wymagają dopełnienia, za to często przyjmują określenia wskazujące na cel podejmowanej przez podmiot aktywności: Poszła zrobić zakupy // Poszła, by zrobić zakupy; Wrócił zmienić buty : Wrócił, żeby zmienić buty.

Zastrzeżenia poprawnościowe (szerzej na ten temat w książce Hanny Jadackiej, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2005, s. 158-159) związane są raczej z szerzeniem się składni określeń bezokolicznikowych w języku polskim w innych grupach przykładów, por.: Nie wyobrażam sobie wrócić z Kanady bez złota., Posłowie zaproponowani zmienić porządek obrad., Sąd nakazał niezwłocznie zwolnić T. Komendę z więzienia., Myślimy w tym roku pojechać na Majorkę., Na razie bank nie panuje kupować w Polsce żadnej większej instytucji. Swego czasu wypowiedziała się na ten temat m.in. Danuta Buttler, rzeczywiście zakładając w tym zakresie wpływ języka rosyjskiego (w książce Kultura języka polskiego. Zagadnienia poprawności gramatycznej, Warszawa 1973, s. 322-323). Dziś, jak słusznie podkreśla Jadacka, takiego oddziaływania na język polski ze strony języków wschodniosłowiańskich nie ma, za to przybywa takich niepoprawnych bezokoliczników. Trzeba więc to zjawisko wiązać z tendencjami rozwojowymi współczesnej polszczyzny, z dominacją języka potocznego i z właściwym mu dążeniem do skrótu i kondensacji treści.

Kazimierz Sikora, Uniwersytet Jagielloński
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

Zakamarki młodej polszczyzny.

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. G. Daimlera 2. Dane mogą być udostępniane na rzecz PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o. o. oraz ePWN sp. z o.o. w celu ułatwienia Użytkownikowi założenia konta w serwisie tych spółek. Więcej informacji o zasadach przetwarzania danych, w tym przysługujących prawach, znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wyślij

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021"!