Poradnictwo od Sasa do lasa

 
Poradnictwo od Sasa do lasa
3.02.2016
Szanowni Państwo,
czy w beletrystyce należy pochylać madame przy imieniu i nazwisku? Podobnie yin i yang?
Filozof X i jego nauki w dużej mierze wylądowali więc na śmietniku historii teozofii. Czy orzeczenie ma dobrą formę? Zdanie brzmi dziwnie.
Mnich pustelnik czy mnich-pustelnik?
Czy można obalić czyjeś dziedzictwo?
Góry nie były już taką nieprzebytą przeszkodą jak dawniej. Czy można przebyć przeszkodę?
Z poważaniem
Katarzyna C.
Posługiwanie się kursywą w odniesieniu do wyrazów/wyrażeń cytatów zależy od stopnia przyswojenia danego elementu w polszczyźnie. Madame oraz yin i yang są powszechnie znane, więc nie ma konieczności wyróżniania ich pismem pochyłym.
Zgodnie z normą, gdy w podmiocie szeregowym jest chociaż jeden rzeczownik męskoosobowy, szereg jest połączony spójnikiem koniunkcji, a orzeczenie następuje po rzeczownikach, to orzeczenie to powinno przybierać formę męskoosobową w liczbie mnogiej. Zdanie spełnia ten warunek. Szczególne okoliczności (charakter rzeczowników tworzących podmiot szeregowy) mogą jednak sprawić, że orzeczenie uzgadnia wartości liczby i rodzaju z sąsiadującym składnikiem szeregu. Tu jednak okoliczność taka nie zachodzi.
Jeśli jednak z jakichś powodów estetycznych nie akceptujemy orzeczenia w liczbie mnogiej w formie męskoosobowej, możemy przeredagować zdanie tak, by podmiotem był rzeczownik filozof, np. Filozof X – podobnie jak jego nauki – znalazł się więc na śmietniku historii teozofii. Tym, co może decydować o „dziwnym brzmieniu zdania”, jest zakłócona łączliwość leksykalna. Frazeologizm mówiący o czymś, co jest niepotrzebne, bezużyteczne, o czymś, co straciło swoją rangę, znaczenie, brzmi: coś nadaje się na śmietnik, coś wyrzucono na śmietnik, coś znalazło się na śmietniku. Wyrażenie w dużej mierze (wyrzucono coś na śmietnik teozofii) można uznać za element zbędnie uzupełniający skład sfrazeologizowanego związku wyrazowego.
Pustelnik jest określeniem mnicha , tak więc nie są to określenia równorzędne – łącznik jest zatem zbędny. Nie wiadomo, w jakim znaczeniu użyto rzeczownika dziedzictwo, trudno jednak sobie wyobrazić, by połączenie z czasownikiem obalić było poprawne. Obalić można np. monarchię, system, władcę, także zarzuty, teorię czy mity, ewentualnie testament albo wyrok itp.
Przeszkodę można pokonać albo ją przezwyciężyć, por. np. Góry nie były już – jak dawniej – przeszkodą nie do pokonania albo Góry nie były już – jak dawniej – nieprzezwyciężoną przeszkodą.
Adam Wolański
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!