Składnia wyrazu winien

 

Składnia wyrazu winien

5.07.2021

Dzień dobry, Szanowni Państwo,

uprzejmie proszę o informację dotyczącą składni czasownika: "winien" oraz "winny".


Kiedy będzie występować po tych czasownikach rzeczownik lub zaimek w dopełniaczu, a kiedy w celowniku? Od czego to zależy?


Jak podaje WSJP:

"winien" (czemu / czego)

"winien" wszystkiemu; (celownik)

"winien" porażki, śmierci, tragedii, zbrodni (dopełniacz)


"winny" (czego)

"winny" zaniedbań (dopełniacz)


Dziękuję serdecznie.


Pozdrawiam

Wyraz winien (/winny) to homonim, który występuje w trzech znaczeniach i funkcjach:

1) winien w zn. ‘zobowiązany do czegoś’ (tylko w funkcji orzecznika): winny komuś – coś, np. jestem ci winna wdzięczność; jestem ci chyba winien wyjaśnienie;

2) winien w zn. ‘mający do spłacenia należność, dług’ (zwykle w funkcji orzecznika): winny komuś – ileś, rzad. coś – (za coś), np. jesteśmy jej winni sporą sumę pieniędzy; winieneś sąsiadowi metr kartofli; jestem ci winna 200 zł za zakupy;

3) winien (/winny) w zn. ‘będący sprawcą lub przyczyną czegoś, taki, na którym ciąży wina, odpowiedzialność za coś’ (najczęściej w funkcji orzecznika):

a) winny (/winien) czegoś, np. jest winien tego wypadku;

b) winny (/winien) czemuś, np. ty jesteś wszystkiemu winny.

Adam Wolański
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe Słowo Roku 2021!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

Zakamarki młodej polszczyzny.

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. G. Daimlera 2. Dane mogą być udostępniane na rzecz PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o. o. oraz ePWN sp. z o.o. w celu ułatwienia Użytkownikowi założenia konta w serwisie tych spółek. Więcej informacji o zasadach przetwarzania danych, w tym przysługujących prawach, znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wyślij

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021"!