Szyk podmiotu i orzeczenia

 
Szyk podmiotu i orzeczenia
6.06.2016
Właśnie czytam „Mitologię starożytnej Grecji” Michała Pietrzykowskiego. Pisząc książkę, autor posługuje się składnią, w której bardzo często umieszcza orzeczenie przed podmiotem. W kilkudziesięciu zdaniach opisujących Apollina(?) pojawia się: udał się Apollo, założył Apollo, musiał się poddać Apollo, służył Apollo, musiał Apollo. Podobny styl budowania zdań zauważyłem też w otrzymywanych listach, szczególnie od starszych osób.
Skąd bierze się taka maniera? Czyż nie powinno być odwrotnie?
Podmiot poprzedza orzeczenie tylko w zdaniach izolowanych. W naturalnych wypowiedziach wielozdaniowych szyk podmiotu i orzeczenia jest uzależniony od kontekstu – od zdań poprzedzających i następujących (tzw. struktura tematyczno-rematyczna wypowiedzi). O szyku decydują również względy retoryczne. Gdy chcemy zwrócić szczególną uwagę na wyraz stanowiący podmiot, umieszczamy go po orzeczeniu, por. np. Powodem jego licznych kłopotów był alkohol.
Natomiast w przywołanych w pytaniu przykładach szyk orzeczeniowo-podmiotowy nadaje zdaniom cechę archaiczności bliską konwencji biblijnej, por. np. […] z nich zaś największa jest miłość (1 Kor 13,13). Tego rodzaju szyk przestawny, który obejmuje również orzecznik przed łącznikiem w orzeczeniu imiennym, np. miłość cierpliwa jest, łaskawa jest (1 Kor 13,4), oraz przydawkę przymiotną wyrażoną zaimkiem po rzeczowniku, np. bo wrogowie moi (Ps 9,4-5), tworzy podniosły nastrój.
Imię najmłodszego i najprzystojniejszego z greckich bogów, syna Zeusa i Leto, odmienia się z dodatkowym elementem tematycznym -in: M. Apollo, ale: D. Apollina, C. Apollinowi itd.
Adam Wolański
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!