Vyszmyenyty

 
Vyszmyenyty
15.05.2019
Szanowny Panie Profesorze,
jak należy tłumaczyć słowo vyszmyenyty w XV-wiecznym oto cytacie: „Qui proceri, vyszmyenytego, corporis elegancia te sentis in giganteam quantitatem procrescere 1466 R XXII 10”, który podaje Słownik staropolski (t. X, s. 576) jako jeden z przykładów użycia w haśle wyśmienity? Bo jeśli ono, w tym zdaniu, oznacza ‘wysoki’ (Brückner), a nie ‘doskonały itp.’ (Urbańczyk), to już mielibyśmy rozwiązanie naszego problemu, który nakreśliłem w swoim pytaniu?

Z poważaniem
Swoim pytaniem zasiał Pan we mnie ziarno wątpliwości, czy nie należałoby jednak zweryfikować poprzedniej odpowiedzi (i bardziej zdecydowanie wziąć stronę Aleksandra Brücknera). W trakcie konsultacji prof. ISJP PAN w Warszawie, dr hab. Dorota Krystyna Rembiszewska skierowała moją uwagę na źródła leksykograficzne łaciny średniowiecznej w Polsce. Kto pyta, nie błądzi… Według Słownika łaciny średniowiecznej w Polsce (Słownik łaciny średniowiecznej w Polsce, t. 1–, red. M. Plezia, (K. Weyssenhoff-Brożkowa), Wrocław: Kraków 1953–) kluczowe w przywołanym przez Pana kontekście procerus to: ‘wyrośnięty, wysoki, smukły, wydłużony’, a corporis elegancia znaczyłaby – ‘układność, poprawność ciała’. Z kolei in giganteam quantitatem procrescere wykładałoby się jako: ‘w wielkiej ilości, bardzo wyrosnąć (skoro cresco – ‘rosnąć, wyrastać’. W Horacego Exegi monumentum jest: „ (…) postera crescam laude recens, dum Capitolium scandet cum tacita uirgine pontifex.”; dodajmy jeszcze łac. procresco ‘wyrastać, wzrastać’. Wiele wskazuje więc na to, że rację miał jednak A. Brückner, a w Słowniku staropolskim podano błędne znaczenie. Decydujący głos w tej sprawie winien jednak należeć do znawców łaciny średniowiecznej w Polsce.
Z miłym słowem,
Kazimierz Sikora, Uniwersytet Jagielloński
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!