Wanna a wiejadło

 

Wanna a wiejadło

27.12.2020

Szanowni Państwo,

co łączy ze sobą wyrazy wanna i wiejadło?


Z poważaniem

Stratos Vasdekis

Szanowny Panie,

wyrazy wanna i wiejadło nie mają związku etymologicznego. Wanna jest zapożyczeniem niemieckim (Wanne), wiejadło natomiast to wyraz rodzimy, utworzony od czasownika wiać za pomocą przyrostka -dło (jak: myć – mydło, imaćimadło itd.). Wiejadło (zwane także wiejaczką i wiejatką) to rodzaj szufelki służącej do podrzucania zboża w górę, aby wiatr oddzielił od niego plewy (czynność taką nazywano wianiem).


Z pozdrowieniami

Porada opublikowana: 27.12.2020

Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
  1. 27.12.2020

    Można dodać, że wyrazy wanna i wiejadło nie mają wprawdzie związku etymologicznego na gruncie języka polskiego, ale jeżeli prześledzimy ich pochodzenie aż do języka praindoeuropejskiego, zauważymy, że taki związek prawdopodobnie istnieje. Niemieckie Wanne pochodzi ze staro-wysoko-niemieckiego wanna, które było z kolei zapożyczeniem z łacińskiego vannus, oznaczającego właśnie ‘wiejadło’. Z tym że wiejadła w różnych kulturach czasem przypominały szufelki, a czasem koszyki – to łacińskie wiejadło przypominało raczej koszyk. Język staro-wysoko-niemiecki zapożyczył więc słowo wanna już nie w znaczeniu 'wiejadło', lecz w znaczeniu 'pojemnik, balia, wanna' – i w takim właśnie znaczeniu słowo niemieckie zostało zapożyczone do języka polskiego. Pochodzenie tego łacińskiego vannus 'wiejadło' nie jest zupełnie pewne, ale najczęściej uznaje się je za spokrewnione z łacińskim słowem ventus 'wiatr', które wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *h2u̯eh1- (w wersji bardziej tradycyjnej, bez głosek laryngalnych: *u̯ē-) ‘wiać, dąć’. Z tego samego rdzenia pochodzą także polskie słowa wiać i wiatr, a zatem także i wiejadło. Wygląda więc na to, że wanna i wiejadło wywodzą się ostatecznie z tego samego rdzenia, choć to pierwsze jest zapożyczone, a to drugie – rodzime.

    Kamil Pawlicki, Uniwersytet Warszawski
  2. 27.12.2020

    Serdecznie dziękujemy za cenne uzupełnienie!

    Katarzyna Kłosińska
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego