broń czy bronie?

 
broń czy bronie?
29.04.2010
Witam Szanownych Językoznawców!
Proszę mnie oświecić, jak to w końcu jest z tą bronią? Ma ona liczbę mnogą czy nie? W tekstach o grach komputerowych nagminnie używa się owej, ponoć nieistniejącej, liczby mnogiej. Zaczęłam się więc zastanawiać, czy czasem pogłoski o jej nieobecności w j. polskim nie są aby przesadzone?
Dziękuję i pozdrawiam.
Anna
Nie ma rzeczownika, który nie posiadałby liczby mnogiej – w takim sensie, a w jakim np. wakacje nie mają liczby pojedynczej. Rzeczowników oznaczonych w słownikach symbolem blm, co znaczy 'bez liczby mnogiej', na ogół nie używa się w formach liczby mnogiej, gdyż ich znaczenie sprawia, że formy takie rzadko są potrzebne. Jeśli jednak zajdzie potrzeba, można się nimi posłużyć.
Broń ma znaczenie kolektywne i oznacza ogół uzbrojenia. Stosunkowo często jednak chcemy pisać o różnych rodzajach broni i wówczas formy liczby mnogiej okazują się użyteczne, por. cytaty z Korpusu Języka Polskiego PWN: „Gdy jakieś państwo testuje nowe bronie, zawsze chroni miejsce badań tak, by nikt niepowołany nie miał do niego dostępu” (Focus), „Rewolucja naukowo–techniczna, eksplozja demograficzna i bronie masowej zagłady sprawiły, że przyszłość cywilizacji ludzkiej zawisła od tego, czy narody potrafią ułożyć wzajemne stosunki z wyłączeniem dominacji wojny” (Miesięcznik Literacki), „Niektórzy autorzy wyposażają pozaziemskie istoty w fantastyczne bronie niszczące” (Longin Pastusiak, Czy nastąpi koniec świata?).
Zaskakująco często broń w formach liczby mnogiej występowała w dawnych tekstach, np. „Niech znają bronie jeszcze nie zepsute,/ Niechaj litości, zwyciężeni, proszą” (Ignacy Krasicki, Monachomachia), „Gdzie spojrzysz, jedne i szyki, i bronie,/ Też same Orły, też same Pogonie” (Julian Ursyn Niemcewicz, Śpiewy historyczne), „Dawno już wieści głuche biegały o wojnie,/ O Francuzach, Dąbrowskim, o Napoleonie./ Miałyżby wojnę wróżyć ci jeźdźcy? te bronie?” (Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz), „Już pola wojsko zalewa i las oszczepów się jeży, świecą tarcze, chrzęszczą bronie” (Józef Ignacy Kraszewski, Stara baśń).
W Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, opartym na tekstach od połowy XVIII do połowy XX wieku, jeden z cytatów też ilustruje broń w liczbie mnogiej, a informacja gramatyczna w haśle nie zawiera symbolu blm. Późniejszy Słownik języka polskiego por red. M. Szymczaka informuje ostrożnie: „zwykle blm” i dopiero Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. H. Zgółkowej ogranicza użycia słowa do liczby pojedynczej, choć nie we wszystkich znaczeniach.
Jak wynika z tego przeglądu, broń w polszczyźnie zawęża swoje użycie w liczbie mnogiej. Niektórzy autorzy proonują, aby mówić wyłącznie o broni (nie broniach), mając na myśli narzędzie walki, a formę bronie zarezerwować dla znaczenia 'formacja wojskowa'. Zasada ta nie opisuje dokładnie współczesnego zwyczaju językowego, ale jest mu dość bliska i niewykluczone, że zwyczaj właśnie w tę stronę będzie ewoluował.
Mirosław Bańko, PWN
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!