bynajmniej – przynajmniej

 

bynajmniej – przynajmniej

10.10.2020

Szanowni Państwo!

Spotykam się często z wypowiedziami zawierającymi słowo bynajmniej w znaczeniu 'przynajmniej', np. „Bynajmniej ja tak sądzę”. Przyznaję, że mnie to razi. Bardzo proszę o wyjaśnienie zasad używania słowa bynajmniej oraz o kilka przykładów poprawnego użycia. Dziękuję i pozdrawiam!

Rzeczywiście słowo bynajmniej, nawet w nowych słownikach kwalifikowane jako książkowe, jest coraz częściej używane potocznie, nie tylko w sytuacjach oficjalnych (podobnie dzieje się też z do niedawna archaicznym aczkolwiek).

Partykuła bynajmniej występuje najczęściej w połączeniu z nie (przykład 1), ale też w zdaniu z zaprzeczonym czasownikiem (przykład 2):

1) Przegrał, bynajmniej nie w wyniku spisku.
2) Nie mam bynajmniej zamiaru ogłaszać tego drukiem.

Wykrzyknik bynajmniej, o którym niektórzy nieraz zapominają, może wystąpić samodzielnie jako odrzucenie możliwości twierdzącej (przykład 3). Wykrzyknik bynajmniej może też wzmacniać przeczenie zawarte w poprzedzającej wypowiedzi (przykład 4):

3) – Czy planujesz wyjazd? – Bynajmniej. Robię tylko porządki.
4) Nie był on skromny. Bynajmniej, pycha go rozpierała. (Inny słownik języka polskiego PWN)

Użycia bynajmniej w znaczeniu 'przynajmniej, w każdym razie' są obecne w polszczyźnie potocznej z cechami gwarowymi (przykład 5) i w wypowiedziach w założeniu eleganckich i poprawnych (przykłady 6 i 7):

5) Ale bynajmniej se wkoncu konkretnie pograłysmy i badz co badz to polubialam kosza i noge 100%. [blog, z którego cytuję, już nie istnieje]
6) W Neapolu wracam do rzeczywistości, dalej ta monotonia – tutaj bynajmniej nie mam problemów – robię to co mam robić, jak chce cos innego to mi mówi i robię to. [cytat z bloga, 1 września 2005]
7) Chodzi po prostu o naukę, ona się rozwija i musi się rozwijać! Ja bynajmniej jestem wierząca i nie sądzę, żeby sklonowanie dinozaura było czymś strasznym. [cytat z forum dyskusyjnego o paleontologii, 30 kwietnia 2006]

Wiele osób razi używanie słowa bynajmniej w sposób niekonwencjonalny, w znaczeniu 'przynajmniej'. Jest to jednak innowacja dość rozpowszechniona, często spotykana w Polsce centralnej i na Pomorzu. Skoro przedostaje się do języka osób wykształconych, niewykluczone, że kiedyś zostanie zaaprobowana. Tak się stało w literackim języku kaszubskim, gdzie bënômni jest synonimem przënômni 'przynajmniej':

8) Choc tu je casno, ale bënômni cepło (Jest tu ciasno, ale przynajmniej ciepło. (E. Gołąbk, Kaszëbsczi słowôrz normatiwny, Gdańsk 2005, s. 24).

Sytuacja nie jest bynajmniej stabilna, ale jest przynajmniej co obserwować.

Porada opublikowana: 10.05.2006

Artur Czesak, IJP PAN, Kraków
  1. 10.10.2020

    Dzień dobry, dla uzupełnienia zakresu skojarzeń, czy też rozumienia słowa bynajmniej podam swoją propozycję synonimu, bynajmniej nie w pełni oddającego znaczenie tego słowa: bynajmniej = niekoniecznie

    Zabawa słowem, to dla mnie przednia rozrywka.
    Pozdrawiam

    Artur z Poznania
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!