czarnosecinny

 
czarnosecinny
27.10.2005
Co to znaczy, że coś jest czarnosecinne? Często słyszę ostatnio to słowo, ale nigdzie nie mogę znaleźć jego znaczenia.
Z góry dziękuję i pozdrawiam.
Zacznijmy od tego, że czarna sotnia (ros. czornaja sotnia) to nazwa nadawana od 1905 r. w Rosji bojówkom policyjnym, a potem skrajnie reakcyjnym, monarchistycznym organizacjom, które tworzone były przez policję z drobnego kupiectwa, rzemieślników i lumpenproletariatu do walki z ruchem rewolucyjnym i nie stroniły od zamieszek na tle rasowym i narodowościowym. Sotnia to oddział, zwykle kozacki, składający z mniej więcej 100 osób, dosłownie słowo to znaczy 'setka'.
Czarna sotnia stała się zatem synonimem czarnej, więc często klerykalnej reakcji, także w Polsce. M. Edelman tak kiedyś wspominał przedwojenną Warszawę:
Zresztą Kościół w Polsce przed wojną to była czarna sotnia. Te wszystkie wielkie hece antyżydowskie i antyukraińskie zaczynały się właśnie z kościołów. W Warszawie ksiądz Trzeciak miał na placu Teatralnym swój kościół i stamtąd zaczynały się wszystkie pogromy: «Nie kupuj u Żyda», «Bij Żyda» i tak dalej (zob.).

Czarnoseciniec to skrajny prawicowiec, reakcjonista, czyli wróg postępu, łączący religię z nacjonalizmem i z tej ideologii czerpiący zachętę do agresji.
W Polsce mianem czarnosecinnych określa się poglądy i zachowania agresywne, antysemickie, szowinistyczne, zacietrzewione. Słowo to, silnie piętnujące, ma jednak swoisty urok, podobnie jak oszołom, ciemnogród czy chucpa (hucpa), i chętnie jest używane w dyskusjach, polemikach i awanturach politycznych. Oto trzy cytaty znalezione w Korpusie Języka Polskiego PWN, dwa przedwojenne i jeden współczesny:
W tym duchu oskarżał też Robotnik następnego dnia: Nie nawoływaliście jawnie do morderstwa Narutowicza, ale rzucaliście hasła, które musiały do mordu doprowadzić. W tej tragicznej sprawie obnażyliście tragicznie swą duszę. Spowodowaliście czyn, którego nie znały dotąd dzieje Polski, skrytobójstwo głowy państwa w Rzeczypospolitej wolnej i praworządnej. Ciemna, niekulturalna, półdzika w swych obyczajach szlachta polska nie uczyniła nigdy rzeczy tak ohydnej, na jaką zdobyli się w XX wieku ludzie, zarażeni czarnoseciństwem (S. Milewski, Ciemne sprawy międzywojnia, 2002).
Ucisk ten doszedł do szczytu za rządów Mikołaja, który był jawnym antysemitą i otwarcie protegował organizacje czarnosecinne, urządzające krwawe pogromy żydowskie (Przegląd Współczesny, 1927).
Otóż polski komunizm dwukrotnie próbował zakorzenić się w społecznej świadomości. Pierwszy raz w roku 1956, kiedy odwoływał się do haseł demokratycznych i niepodległościowych. Drugi raz w roku 1968, kiedy sięgnął po hasła nacjonalistyczne, antysemickie i czarnosecinne (A. Michnik, J. Tischner, J. Żakowski, Między Panem a Plebanem, 1995).

Z najlepszymi, apolitycznymi pozdrowieniami
Artur Czesak, IJP PAN, Kraków
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!