człowiek czy osoba?

 
człowiek czy osoba?
5.01.2008
Szanowni Państwo!
Osoby sa policzalne, ludzie nie. „Wystawę zwiedziło około czterech tysięcy osób (czy ludzi?)” – cztery tysiące to konkretna liczba, ale około sugeruje, że nie zostali oni policzeni co do jednego. „Wystawę zwiedziło czterdzieści tysięcy osób (czy ludzi?)” – brak około sugeruje, że liczba jest dokładna, ale jej wielkość pozwala przypuszczać, że to określenie szacunkowe. Będę bardzo wdzięczna za rozstrzygnięcie.
Magdalena
Nie mogę się zgodzić z pierwszym zdaniem Pani listu. Osoby są policzalne tak samo jak ludzie. Jeśli nie chcemy poszczególnych osób (ludzi) ujmować indywidualnie, sięgamy po rzeczowniki zbiorowe, takie jak naród lub tłum. Ale i one są gramatycznie policzalne, w tym sensie, że tworzą liczbę mnogę. Niepoliczalnym rzeczownikiem natomiast jest ludzkość (trzeba trochę pomyśleć, aby wyobrazić sobie sytuację, która uzasadniałaby użycie go w liczbie mnogiej).
Różnica między osobą a człowiekiem zasługiwałaby na monografię. Słowa te dotyczą różnych aspektów nazywanego przez siebie pojecia. Drugie z nich funkcjonuje np. w kontekście przyrodniczym, stąd naturalnie brzmi wyrażenie ludzie i zwierzęta, a mniej naturalnie osoby i zwierzęta. O osobach wolimy mówić, gdy nazwane nim istoty traktujemy indywidualnie, stąd może przewaga tego rzeczownika w połączeniach z nazwami niezby dużych liczb. Na przykład Google podaje 32100 trafień dla frazy „dwadzieścia osób”, a tylko 7210 trafień dla frazy „dwadziestu ludzi”. Przy dużych liczbach proporcja się odwraca, por. „dwadzieścia tysięcy ludzi” – 54800 razy i „dwadzieścia tysięcy osób” – 2790 razy.
Frekwencja fraz liczebnikowych podanych w Pani pytaniu, mierzona za pomocą wyszukiwarki Google, nie różni się aż tak bardzo. „(Około) czterech tysięcy osób” ma mniej więcej dwukrotna przewagę nad „(około) czterech tysięcy ludzi” . Natomiast wyniki dla „(około} czterdziestu tysięcy osób” i „(około} czterdziestu tysięcy ludzi” są prawie identyczne, co potwierdza wyżej wskazaną tendencję. Można by powiedzieć obrazowo, że im więcej ludzi tym mniej osób. Co zresztą jest ogólnie znane w postaci paradoksalnego stwierdzenie: „Im więcej ludzi, tym mniej człowieka”.
Mirosław Bańko, PWN
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego