darmstadzki, neustadzki

 
darmstadzki, neustadzki
28.04.2006
Moje pytanie dotyczy przymiotnika utworzonego od rzeczownika Neustadt. W Wielkim słowniku ortograficznym PWN (2003) występują dwie formy. W części dotyczącej zasad została podana forma neusztadzki, natomiast w części słownikowej jest neustadzki. Co ciekawe – w przypadku rzeczownika Darmstadt słownik dopuszcza tylko formę darmsztadzki. Czyżby to było przeoczenie korekty? Proszę o wyjaśnienie, dlaczego w obu przymiotnikach miałoby występować sz, skoro w rzeczownikach (Neustadt i Darmstadt) jest s.
Trudno stwierdzić, jaka jest przyczyna tej rozbieżności. Wiadomo jednak, że przymiotniki od obcych nazw własnych miewają różne warianty, np. od znanego miasta w Wielkiej Brytanii mamy formy liverpoolski, liverpulski, liwerpulski (pierwsza z podanych form jest częsta, ostatnia bardzo rzadka).
Zwykle uznaje się, że najlepiej przymiotnik spolszczyć; konsekwentnie, acz w granicach rozsądku. W związku z tym mielibyśmy formy darmsztadzki, neusztadzki (ale nojsztadzki należałoby uznać za przesadne). Chodzi o to, że przymiotnik powstał z użyciem polskiego przyrostka, spolszczone zostało też zakończenie podstawy słowotwórczej (kończące obie nazwy niemieckie ‑dt, które połączyło się z przyrostkiem ‑ski, dało zakończenie ‑dzki). W związku z tym celowy jest też fonetyczny zapis niemieckiej litery s. Nie można oczywiście odrzucić form o mniejszym stopniu polonizacji, wobec tego zapisy darmstadzki, neustadzki również akceptujemy.
W rezultacie mamy dwa warianty każdego z tych przymiotników, a należy uważać je za równoprawne. W razie wątpliwości najlepiej wybrać zapisy konsekwentnie spolszczone: darmsztadzki, neusztadzki.
W związku z tym sformułowanie „słownik „dopuszcza tylko” formę darmsztadzki” nie wydaje mi się fortunne, w rzeczywistości słownik podaje tylko formę darmsztadzki.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!