drabę, dziabę, kłamę

 
drabę, dziabę, kłamę
30.06.2009
Mieszkam od niedawna w Sosnowcu (Zagłębie Dąbrowskie) i ze zdumieniem słyszę, jak powszechna w mowie jest forma 1. osoby liczby pojedynczej czasowników typu: kąpać, grzebać, wykopać w takiej postaci: wykąpę, wygrzebę, wykopę – zamiast: wykapię, wygrzebię, wykopię. Nie spotkałam się z tym nigdzie indziej, a bywałam w różnych regionach kraju. Czy jest to znany regionalizm, czy może przypadkowo masowo powielany błąd językowy, jeśli o takim zjawisku można w ogóle mówić?
Pozdrawiam.
1 os. lp. czasowników takich, jak drapać, dziabać, kłamać, kopać, łamać, w części gwar polskich brzmi: drapę, dziabę, kłamę, kopę, łamę itd. Czasowniki te należały pierwotnie do koniugacji -jo / je-, co powodowało, że spółgłoska wargowa w odmianie była miękka (jak w języku ogólnym – drapię, kopię). Twarda spółgłoska wargowa ustaliła się wtórnie, najpewniej na wzór utrzymujących się w gwarach dłużej niż w języku literackim archaizmów grzebę, skubę. W wypadku tych czasowników w 1. i 3. os. lp. czasu ter. w języku ogólnym nastąpiło zmiękczenie pierwotnie twardej spółgłoski na skutek wyrównania do tematu pozostałych osób (XVI – XVII w.). W gwarach do dziś spotykamy archaiczne realizacje grzebę, skubę.
Formy typu grzebę, skubę, kopę, złamę występują dość regularnie w gwarach od Będzina (historycznej stolicy Zagłębia Dąbrowskiego), Chrzanowa, Krakowa, Myślenic, Bochni, Mielca, Opatowa, Iłży, Skierniewic oraz w ziemi sieradzko-łęczyckiej aż po Kutno, Konin. Szerszy zasięg ma łamę – też w Polsce północnej (bez Kaszub). Mapa Małego atlasu gwar polskich (t. X, m. 584, Wrocław 1967) pokazuje zasięgi tych poszczególnych form, również innych, np. (ja) drapam, kopam, drapiem, łamiem. Czerpiące z języka ogólnego i regionalnego, gwary miejskie mogą w swym zasobie mieć formy należące do jednej i drugiej odmiany języka.
Barbara Grabka, IJP PAN
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!