matrylineat, patrylineat i... lineaż

 
matrylineat, patrylineat i... lineaż
24.09.2012
Lineaż, wyraz występujący w Encyklopedii PWN, nie jest notowany w WSO PWN. Znajdują się tam jednak wyrazy: matrylinearność, matrylinearny, matrylineat oraz patrylineat. W pewnym tekście naukowym natknąłem się na rzeczony lineaż, a także na matrylineaż i patrylineaż. Która pisownia jest poprawna: matrylineat czy matrylineaż, patrylineat czy patrylineaż? I jeszcze jedno. Dlaczego mamy przymiotniki: matry- i patrylinearny, a nie matry- i patrylineatowy, czy też matry- i patrylineażowy?
W polszczyźnie są w użyciu cztery nazwy: matrylineat, patrylineat, rzadziej matrylineaż i patrylineaż. Na ich tle lineaż jest odosobniony, nie ma odpowiednika na -at. Wszystkie te nazwy mają ostateczne źródło w łacinie, ale te na -aż swoją budową zdradzają pośrednictwo języka francuskiego (możliwe też, że ostatnim ogniwem pośrednim był angielski), podczas gdy te na -at powstały chyba przez analogię do słów matriarchat i patriarchat. Pewności nie mam, ale ten domysł tłumaczy przynajmniej, dlaczego nie ma w polskich tekstach lineatu.
Jeśli chodzi o pochodny przymiotnik, to zakończenie -arny jest takie jak w słowie linearny. Prawdopodobnie i tu zadecydowała analogia.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!