najbardziej zachodni

 
najbardziej zachodni
13.09.2012
Dzień dobry!
Czy można powiedzieć „Najbardziej na zachodzie [omawianego obszaru] położony jest masyw Połoniny Wetlińskiej”? Czy nie powinno być raczej „Najdalej na zachodzie…”? A może najbardziej/najdalej na zachód? Podobnie moje wątpliwości budzi sformułowanie: najbardziej zachodnia część grzbietu: czy coś może być bardziej lub mniej zachodnie?
Mimo poszukiwań nie znalazłam omówionych wyrażeń tego typu, mam więc nadzieję, że Poradnia rozwieje moje wątpliwości.
Dziękuję i pozdrawiam.
Zacznę od końca: przymiotnik zachodni jest stopniowalny, por. wypowiedź z prasy (za NKJP): „Polska jest najbardziej zachodnim spośród wschodnich krajów Europy i jednocześnie najbardziej wschodnim wśród zachodnich”. Uderzyła mnie trafność tej obserwacji: nie wiem, czy jest prawdziwa w sensie politycznym lub geograficznym, ale trafnie opisuje stan świadomości wielu z nas.
Jeśli chodzi o Połoninę Wetlińską to jest ona położona najdalej na zachodzie danego obszaru. Taka konstrukcja wydaje się logiczna, por. daleko na zachodzie – dalej na zachodzie – najdalej na zachodzie. Alternatywna konstrukcja najbardziej na zachodzie jest rzadsza i budzi wątpliwości. Można jednak powiedzieć bardziej za zachód, co sprawia, że i najbardziej na zachodzie nie daje się zdyskwalifikować.
Nie podoba mi się tylko zdanie: „Najbardziej na zachód położony jest masyw…”. Nie mówimy przecież położony na zachód, tylko położony na zachodzie. Owszem, można powiedzieć „Połóż książkę na stół” (eksponując kierunek), a nie tylko „Połóż książkę na stole” (co eksponuje miejsce). Jednak Połoniny Wetlińskiej żadna siła nie kładła na zachodzie, więc analogia do stołu zawodzi.
Tyle logika czy też raczej moje poczucie logiki. W NKJP – który wolno uważać za obraz prawdziwej polszczyzny – są przykłady i takich zdań, które wykraczają poza granice naszych wyobrażeń, por.: „W miastach większość głosów uzyskali Niemcy, Polacy natomiast zwyciężyli w miejscowościach wiejskich, niejednokrotnie położonych bardziej na zachód od zagłębia przemysłowego” (Waldemar Michowicz, Historia dyplomacji polskiej, 1995).
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego