naraz kontra na raz

 
naraz kontra na raz
20.03.2020
Dzień dobry! Chciałabym wrócić do rozróżnienia pisowni na raz/naraz. Myślałam, że rozstrzygającym kryterium jest tu akcent (jeśli pada na na, piszemy razem, jeśli na raz, piszemy osobno, por. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/na-raz-i-naraz;13420.html, lecz okazuje się, że tak nie jest. W haśle na raz w WSO widnieje bowiem znaczenie ‘za jednym zamachem’, co zostało wykorzystane w Dyktandzie nad Dolinką. Jak rozróżnić zatem na raz – ‘za jednym zamachem’ od naraz – ‘jednocześnie’?
Tutaj – podobnie jak w wypadku pisowni coraz albo co raz – wszystko zależy od kontekstu znaczeniowego.
Wyraz naraz, który w toku rozwoju języka uległ leksykalizacji (zatarł się związek między znaczeniem a budową wyrazu) i stał się zrostem, oznacza współcześnie:
1. ‘nagle, nieoczekiwanie’, np.
Naraz otworzyło się ono.
Naraz ktoś zadzwonił do drzwi.
2. ‘jednocześnie, wspólnie, razem’, np.
Miał wiele spraw do załatwienia naraz.
Nie mógł poznać wszystkich naraz.
Pisownia rozdzielna dotyczy kontekstu typowo liczebnikowego, por. np.
To lekarstwo masz na raz (= na jeden raz)
Na raz wstajemy, na dwa kucamy (= na komendę raz)
Nie zareagował na raz postawione pytanie (= postawione jednokrotnie)
Adam Wolański
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!