podejrzane bezosobniki

 
podejrzane bezosobniki
17.01.2005
Witam. Jaka jest forma bezosobowa od czasownika duć? Czasownik ten notuje Wielki słownik ortograficzno-fleksyjny Jerzego Podrackiego, lecz nie podano tam szukanej przeze mnie formy. Jednakże od takich czasowników, jak wiać czy dąć są formy bezosobowe (wiano, dęto)… Dziękuję za wyjaśnienia i pozdrawiam.
Nie mam pod ręką wymienionego słownika, ale jeśli podane w nim formy wskazują na odmianę duć, duje…, to bezosobnik powinien brzmieć duto (analogicznie do truć, truje…, truto). Do takiego samego wniosku prowadzi opis hasła duć w Słowniku języka polskiego pod red. Doroszewskiego. Czasownik ten zaliczono tu do grupy deklinacyjnej Xa, czyli tej samej, do której należą truć, pruć, snuć i podobne.
Inna sprawa, czy forma duto jest w ogóle używana. Można w to wątpić, gdyż duć pochodzi z gwar, a w gwarach nie używa się form bezosobowych, są one właściwe oficjalnej polszczyźnie ogólnej, przede wszystkim pisanej. Co więcej, nawet czasownikowe wiano przytoczone przez Pana za słownikiem pod red. Podrackiego, jest formą w podstawowym znaczeniu potencjalną. Bezosobniki bowiem – trochę wbrew nazwie – nazywają czynność wykonywaną przez osobę. O wietrze nikt normalnie nie powie wiano, tak można powiedzieć ewentualnie o ludziach, którzy skądś wiali, czyli uciekali. Ale znów kontrast między książkowym charakterem bezosobnika, a potocznym charakterem samego wiać 'uciekać' sprawia, że taka forma jest stylistycznie wątpliwa.
W polskiej fleksji jest wiele form czysto potencjalnych, w rzeczywistości nie używanych. Mogą się one przydać do zabaw słownych, ale trzeba pamiętać, że takie zabawy nie mają wiele wspólnego z rzeczywistym funkcjonowaniem języka.
Mirosław Bańko, PWN
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!