rosyjskie je i jo

rosyjskie je i jo
13.06.2008
Pytanie jest dość nietypowe. Czy wiedzą Państwo może, dlaczego w sporej części rosyjskiego internetu nie stosuje się litery Ё (jo)? Zamiast niej używa się E (je). Często muszę przełożyć cyrylicę na nasz alfabet i brak litery Ё jest bardzo mylący, np. gdy film Броненосец Потёмкин, czyli Potiomkin, pisany jest jako ПотемкинPotiemkin, a imię Alena (Алена) okazuje się Aloną (Алёна). Ten zwyczaj zauważyłem głównie na wielu stronach filmowych, które są przedmiotem moich zainteresowań.
Rosyjska głoska [ё] (czyt. jo) jest wariantem pobocznym fonemu /о/, podobnie głoska [е] (czyt. je) jest pobocznym wariantem fonemu /э/. Ich dystrybucja jest ograniczona – występują po miękkich spółgłoskach bądź z reguły po samogłoskach szeregu przedniego. Dodatkowo [ё] jest zawsze ośrodkiem sylaby akcentowanej, co oznacza się dwiema kropkami nad literą wskazującą tę głoskę. W praktyce (zarówno w Internecie, jak i w różnego typu drukach) powszechnie pomija się specjalne wyróżnianie dźwięku [ё]. Nie jest to błąd, gdyż nie ma potrzeby oznaczania go tylko ze względu na to, że pada na niego przycisk; użytkownik języka rosyjskiego nie przeczyta słowa елка ‘świerk’ jako [jełka], ale zawsze [jołka]. Pisownia jest wynikiem pewnej konwencji – nawet słowniki bardzo często łączą hasła rozpoczynające się na е i ё (nie jest to zabieg niezwykły, w starych słownikach języka polskiego łączono hasła rozpoczynające się na o i zaczynający się od litery ó, np. po słowie ówdzie pojawiał się wyraz owieczka).
W tekście transliterowanym z rosyjskiego, gdzie zamiast ё użyto е, posługujemy się polską literą e, z kolei w transkrypcji – w zależności od kontekstu – piszemy w tym miejscu jo (na początku wyrazu, po samogłoskach i po ъ, ь) bądź o (po л, ж, ш, ч, щ) albo io (po wszystkich innych spółgłoskach). Tak więc tytuł Броненосец Потемкин będziemy transliterować jako Bronenosec Potemkin (nie: Potiemkin!), ale transkrybować jako Bronienosiec Potiomkin. Mieszanie transliteracji z transkrypcją jest niepoprawne. Transkrypcja jest trudniejsza od transliteracji, gdyż wymaga znajomości języka, a przynajmniej sposobu wymawiania jego dźwięków, także – jak w przypadku głoski [ё] – akcentowania wyrażeń.
Piotr Sobotka, Uniwersytet Mikołaja Kopernika
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

ZAGŁOSUJ NA MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021!

To już ostatnia prosta! Rozwijana lista poniżej zawiera finałową dwudziestkę. Zapoznaj się z ich znaczeniem i zagłosuj na zwycięskie słowo!

Pobierz e-book i bądź na bieżąco!

Zakamarki młodej polszczyzny.

Nie przegap swoich promocji i zniżek!
Administratorem danych osobowych jest Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. z siedzibą w Warszawie (02-460), ul. G. Daimlera 2. Dane mogą być udostępniane na rzecz PZWL Wydawnictwo Lekarskie Sp. z o. o. oraz ePWN sp. z o.o. w celu ułatwienia Użytkownikowi założenia konta w serwisie tych spółek. Więcej informacji o zasadach przetwarzania danych, w tym przysługujących prawach, znajdziesz w Polityce Prywatności.
Wyślij

WEŹ UDZIAŁ W AKCJI "MŁODZIEŻOWE SŁOWO ROKU 2021"!