w pierwszym rzędzie

 
w pierwszym rzędzie
10.12.2011
Dlaczego jako niepoprawne traktowane jest wyrażenie w pierwszym rzędzie w znaczeniu 'przede wszystkim'?
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam
W pierwszym rzędzie to kalka z języka niemieckiego (in erster Linie), która przenikła do polszczyzny w okresie zaborów i jak wszelkie ówczesne germanizmy i rusycyzmy budziła obawy. Obawiano się mianowicie zepsucia języka polskiego przez języki zaborców, a w konsekwencji wynarodowienia. Rozpowszechnione było przekonanie, że – jak to ujął Karol Liebelt – „naród żyje, dopóki język jego żyje”. Sąd ten nie jest bezwzględnie prawdziwy, o czym świadczy sytuacja wielu narodów, choćby Szwajcarów czy Kanadyjczyków, nie mających przecież własnego – tzn. jednego i sobie tylko właściwego – języka. W XIX-wiecznej Polsce język uchodził jednak za gwaranta narodowego bytu.
Inna rzecz, czy w prawie sto lat po odzyskaniu niepodległości ma sens walka z zapożyczeniami tak dawnymi i tak rozpowszechnionymi jak właśnie w pierwszym rzędzie. Warto sobie zdawać sprawę, że na korzyść tego zwrotu przemawia nie tylko frekwencja, czyli zwyczaj językowy, ale także kryterium autorytetu kulturalnego. Kwestionowane w pierwszym rzędzie można znaleźć w tekstach m.in. Bratnego, Brezy, Gombrowicza, Herlinga-Grudzińskiego, Kossak-Szczuckiej, Mrożka, Newerlego, Tischnera, Tyrmanda, Witkacego.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
zgłoś uwagę
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe Słowo Roku 2020

Przyłącz się do V edycji plebiscytu PWN i zgłoś swoją propozycję.
UWAGA! Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe, ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!
Powiedz o plebiscycie swoim znajomym.

Głosy można oddawać do
30 listopada 2020 r.

Wyślij
Weź udział w akcji „Młodzieżowe Słowo Roku 2020”!