żeby

Wielki słownik ortograficzny

żeby (aby) ,
a żeby (i aby, np. Poszedł pozwiedzać, a żeby się nie zgubić, wziął mapę.)
chyba żeby (chyba po to, żeby)
jednak żeby (jednak aby)
tyl•ko żeby (tylko oby, np. Tylko żeby się zgodził!)
właśnie żeby (właśnie po to, żeby)

Słownik języka polskiego

żeby I
2. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne zależne od zaprzeczonego czasownika, przekazującego czyjąś opinię, np. Nie sądzę, żeby dla matki było to miłe.»
4. «spójnik wprowadzający zdanie podrzędne oznaczające niespełniony warunek tego, o czym mowa w zdaniu nadrzędnym, np. Żebym wiedział jak, to bym wam pomógł.»
żeby II
1. «partykuła wyrażająca życzenie lub pragnienie, np. Żeby go piekło pochłonęło! »
2. «partykuła wyrażająca ubolewanie lub politowanie, np. Żeby tak ciągle zrzędzić!»
3. «partykuła występująca w zdaniach, za pomocą których mówiący chce przekonać rozmówcę o autentyczności swoich doświadczeń, np. Żebyś wiedział, co ja przeżyłam!»
4. «partykuła występująca w poleceniach, naganach i groźbach, np. Żeby mi to było ostatni raz!»
żeby też «partykuła otwierająca zdanie nieoznajmujące, które wyraża ubolewanie, zawstydzenie lub zażenowanie, np. Żeby też nie znaleźć pięciu minut dla ojca! »

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

żeby i iż
27.10.2012
Szanowni Państwo,
ostatnio rozmawiałyśmy w szkole o spójnikach. Koleżanka wyraziła opinię, że spójnika żeby nie należy używać w wypowiedziach pisemnych (np. w szkolnych wypracowaniach), ponieważ należy do słownictwa potocznego (za jedyne poprawne uznaje aby i by). Zastanawiałyśmy się też, czy uczeń może zastosować zamiast że, aby (żeby) uniknąć powtórzenia. Proszę zatem rozwiać nasze wątpliwości: czy rzeczywiście należy tępić stosowanie żeby i ?
Z poważaniem,
Małgorzata Białek
żeby nie być głodnymi
3.07.2013
Jak będzie wyglądać zdanie „Zjadłem coś, żeby nie być głodnym”, kiedy zamiast Zjadłem będzie Zjedliśmy: „Zjedliśmy... żeby nie być głodnym/głodnymi/głodni”?
żeby nie być posądzanym
14.07.2010
Czy poprawne jest zdanie: „Świadomie zrezygnowaliśmy z rozmowy o Smoleńsku w trakcie kampanii, żeby nie być posądzanym o wykorzystywanie tragedii”? Czy nie powinno się powiedzieć „żeby nie być posądzanymi”? Mam wrażenie, że jest to przykład ogólnej tendencji w polszczyźnie do unikania liczby mnogiej orzecznika przymiotnikowego po łączniku w formie bezokolicznika lub imiesłowu.

Ciekawostki

ŻEBY
Krótsze jest aby, prostsze by – ale najczęściej stosujemy najmniej ekonomiczne żeby: aby wydaje się zbyt literackie, by także jest jakoś wyszukane.
Mówimy, zwykle do dziecka, „Żeby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała”, mając na myśli to, że nadmierne dokazywanie może się źle skończyć.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... umiłowanie nauki połączyć z upodobaniem do wojskowego drylu. Mówiąc wprost: żeby dobrze wypaść w oczach jurorów z NASA, najlepiej przedstawić zaświadczenie...
  • ... jest specjalna buchalteria - tłumaczył jej Surma. - Trzeba ją prowadzić tak, żeby władze, niemieckie oczywiście, nie mogły się przyczepić. I tak, żeby...
  • ... podobała. Wystąpiłam na czarno, troszkę ponad kolana - więcej nie powiem, żeby mnie ktoś nie rozpoznał.
    Bojcorka



    Portrety ratowników TOPR - Stanisław Zdyb...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego