Dali

Wielki słownik ortograficzny PWN

Dalí: Sal•vador (a. Sal•wador) Dalí, Sal•vadora Dalego (a. Dalí), o Sal•vadorze Dalim (a. Dalí)
dać dam, dadzą; daj•cie
dal -li; -le
dal (= dekalitr)
dał•by dałaby, dałoby
dam (= dekametr)
Dana -nie, -nę, W. -no; Dan
dane -nych
Dania -nii, -nię; przym.: duński
danie (część posiłku); dań
danie (czynność)
dany; -ni
dań (hist.) dani; danie, dań•mi
da camera: musica da camera
da capo (skrót: d.c.)
da capo al fine (skrót: d.c. al fine)
Leonardo da Vin•ci Leonarda da Vin•ci, o Leonardzie da Vin•ci
nie dane (komuś): nie dane mu było zginąć (ale: premia niedana bez powodu)
Vasco da Gama Vasco da Gamy, o Vasco da Gamie

Słownik języka polskiego PWN

okulary do dali «okulary przeznaczone do korygowania wad wzroku u krótkowidzów»
w dali, w oddali «daleko»
daćdawać
1. «przekazać komuś rzecz, którą się posiada lub rozporządza»
2. «podać komuś coś»
3. «użyczyć czegoś, udostępnić coś»
4. «udzielić czegoś»
5. «powierzyć komuś jakąś pracę, jakieś stanowisko»
6. «oddać coś do opracowania, naprawy itp.»
7. «zapłacić za coś»
8. «dostarczyć coś, przysporzyć czegoś»
9. «zorganizować coś»
10. «poświęcić, ofiarować»
11. «wystawić na scenie, wystąpić z czymś publicznie»
12. «dodać lub włożyć coś do czegoś»
13. «pozwolić na coś»
14. «wykonać coś»
15. pot. «skierować, umieścić kogoś gdzieś»
16. pot. «uderzyć kogoś»
17. pot. «o mrozie, deszczu: wystąpić z niezwykłą intensywnością»
18. wulg. «o kobiecie: odbyć stosunek płciowy»
dam «symbol jednostki miary dekametr»
dane
1. «fakty, liczby, na których można się oprzeć w wywodach»
2. «informacje przetwarzane przez komputer»
danie «potrawa podawana na stół»
dany «określony, taki, o którym mowa»
dań
1. daw. «dar, podarunek»
2. daw. «danina, haracz»
autodafe [wym. autodafe], auto da fé [wym. autodafe]
1. «wprowadzone przez inkwizycję publiczne wyznanie lub zaparcie się wiary przez oskarżonego o herezję; też: publiczne wykonanie wyroku śmierci na heretyku»
2. «palenie ksiąg uznanych za heretyckie»
3. «publiczne napiętnowanie kogoś; też: publiczne pokajanie się lub wyznanie czegoś»
4. «samospalenie»
baza danych «zbiór informacji na jakiś temat przechowywanych i przetwarzanych przez komputer»
bezwzględna wartość danej liczby «dla liczby dodatniej: ta sama liczba, dla liczby ujemnej: liczba do niej przeciwna»
dać siędawać się
1. «pozwolić komuś pokonać się, oszukać itp., np. Z łatwością dał się wyprzedzić.»
2. «stać się możliwym do zrobienia, np. Zegarek da się jeszcze naprawić.»
dal I «przestrzeń ciągnąca się daleko»
dal II «symbol jednostki objętości dekalitr»
danie barowe «prosta, tania potrawa sprzedawana w barach»
danie firmowe «potrawa będąca specjalnością restauracji»
drugie danie «potrawy podawane w czasie obiadu po zupie»
nośnik danych, informacji «fizyczny ośrodek przeznaczony do przechowywania danych, np. w komputerze – dyski magnetyczne i optyczne»
pierwsze danie «zupa podawana w czasie obiadu jako pierwsza potrawa»
rejestrator danych «urządzenie do ciągłej rejestracji parametrów nawigacyjnych, stanu urządzeń i instalacji pokładowych, a także rozmów załogi statku powietrznego»
trzecia potęga danej liczby «sześcian liczby»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

da
dal

Porady językowe

...dali Bóg
7.05.2001
Co znaczy przysłowie "Lepsze chwała Bogu niż dali Bóg" (ponoć notowane już w XVII w.)?
dane
10.10.2007
Dane mają kwalifikator blp i klika znaczeń opisanych w słownikach. Jest też znaczenie, którego nie znalazłem. Przy porządkowaniu problemu w zadaniach, np. z fizyki, wypisuje się dane i szukane. Znaczeniowo odpowiada to rzeczownikom wiadome i niewiadome, posiadającym liczbę pojedynczą (USJP). Czy w tym znaczeniu można mówić o pojedynczej danej (np. „W tym zadaniu przyśpieszenie jest daną”)?
dane
5.06.2003
Szanowni Państwo!
Jestem informatykiem i często spotykam się ze słowem dane w różnych kontekstach: dane do przetworzenia, baza danych, dane wejściowe itp. Ostatnio natknąłem się na sformułowanie posłużyć się fałszywą daną (w liczbie pojedynczej!). Mnie ono nie razi, jest zrozumiałe i określa dokładnie, że chodzi tylko o jedną informację z wielu. Natomiast osoby spoza kręgu informatycznego zauważyły, że wyraz dane nie ma liczby pojedynczej. Sprawdziłem w słowniku i zaiste dane są opatrzone skrótem blp. Język się zmienia i może dana w liczbie pojedynczej powinna być uwzględniona w słownikach? Wszakże ma sens.
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam
Artur Mańko

Ciekawostki

Mówimy „Bóg dał, Bóg wziął”, pocieszając kogoś lub siebie po śmierci bliskiej osoby. Bóg dał, Bóg wziął, a ty przestań się trapić Janie.
Dać komuś arbuza
Czyli: odmówić ręki konkurentowi do niej. Można dawać też czerninę, inaczej czarną polewkę, można dawać kosza. Ważne, by się dawało właśnie kosza i arbuza, a nie kosz czy arbuz.
Mówimy „Daj kurze grzędę, a ona: wyżej siędę”, mając na myśli eskalację czyichś roszczeń.
Mówimy „Dla towarzystwa dał się Cygan powiesić”, mając na myśli to, że ludzie są skłonni wiele poświęcić, aby być w towarzystwie innych ludzi.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Przygryzł wargę, rzucił ukośne spojrzenie mężczyźnie.
    Loki patrzał teraz w
    dal, jego oczy jakby przygasły. Z rysów
    twarzy, o szerokim nosie...
  • ... cudne pejzaże - jak Wiosna z Tobiaszem, Powrót - ze świetlistą,
    precyzyjną
    dalą równiny i chmur - Chłopką leżącą w trawie z późno
    jesiennym...
  • ... będzie to nawet interesujące; szczególnie zafrapował go ów wyekstrapolowany z danych historycznych algorytm, tajemnicza reguła niejasnych zależności, która objawiła się była...

Encyklopedia PWN

Dali, Tali,
miasto w Chinach (prow. Yunnan), nad jeziorem Er Hai;
Dalí Salvador Wymowa, ur. 11 V 1904, Figueras, zm. 23 I 1989, tamże,
hiszpański malarz, grafik, rzeźbiarz i teoretyk sztuki, współtwórca surrealizmu.
inform. informacje wyrażone w pewnym języku;
Dal, Dalälven,
rzeka w środkowej Szwecji;
filoz.:
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Młodzieżowe słowo roku 2019

Zapraszamy do udziału w plebiscycie na Młodzieżowe słowo roku 2019. 
Zgłoszone słowo nie musi być nowe, slangowe ani najczęstsze. Doceniamy istotność tematu oraz kreatywność języka!

Pobierz bezpłatny e-book
„Pułapki ortografii"
prof. Jerzego Bralczyka!

Uwaga, do ebooka zostały dołączone informacje handlowe w rozumieniu ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, toteż jego zamówienie wymaga wyrażenia poniższych zgód.

Wyślij

Weź udział w akcji „Młodzieżowe słowo roku 2019” i odbierz darmowy e-book!