Koło

Wielki słownik ortograficzny PWN

Koło (miasto; osiedle w Warszawie) Kole; przym.: kolski
koło kole; kół: koło godzinne, koło podbiegunowe, błędne koło, ale: Koło Wiedeńskie (grupa uczonych), Koło Artystów Polskich w Paryżu
koło (skrót: k.): koło niego, koło ratusza
w koło (= w kółko, bez ustanku): mówić w koło to samo ,
w koło (przysłówek = dookoła): rozglądać się w koło; usiąść w koło; obiec plac w koło
w koło: wpisać trójkąt w koło
w koło Macieju (ciągle to samo)
kół kołu a. koła, kole; kołów

Słownik języka polskiego PWN

błędne koło «błąd polegający na definiowaniu jakiegoś wyrażenia za pomocą niego samego lub na przyjęciu zdania dowodzonego za jedną z przesłanek dowodu»
jałowe koło «koło niepracujące»
koło I
1. «część płaszczyzny ograniczona okręgiem»
2. «linia zamykająca płaszczyznę mającą kształt koła geometrycznego; też: obwód takiego koła»
3. «okrągły element nośny pojazdów, umożliwiający im ruch przez toczenie»
4. «element występujący w różnych maszynach i urządzeniach, o okrągłym kształcie, spełniający różne funkcje związane z przenoszeniem ruchu obrotowego; też: przyrząd w kształcie koła lub urządzenie zaopatrzone w koło»
5. «przedmiot, znak, plama itp. mające kształt koła geometrycznego»
6. «określona grupa osób»
7. «stowarzyszenie pewnej liczby osób o wspólnych dążeniach lub zainteresowaniach»
8. «zabawa dziecięca, w której uczestnicy, ustawieni w kręgu, trzymają się za ręce»
9. «średniowieczne narzędzie tortur»
10. «w dawnej Polsce: zgromadzenie radnych, obradujący sejmik»
11. «taniec słowiański, w którym tancerze i tancerki trzymają się za ręce w kręgu»

• kółko, kółeczko • kółkowy
koło II
1. «przyimek komunikujący o małej odległości między przedmiotami, np. Usiądź koło mnie.»
2. «przyimek poprzedzający określenie liczby, ilości, miary lub czasu, który komunikuje, że jest ono przybliżone, np. Zadzwoniła koło szóstej.»
3. pot. «przyimek przyłączający nazwę przedmiotu będącego obiektem czynności, o której mowa w zdaniu, np. Dłubał coś koło zegara.»
koło garncarskie «przyrząd do formowania wyrobów garncarskich»
koło generalne «w dawnej Polsce: zgromadzenie starszyzny wojennej zwołane przez hetmana»
koło godzinne «wielkie koło na sferze niebieskiej przechodzące przez bieguny świata»
koło łopatkowe «duże koło napędowe statku z łopatkami rozmieszczonymi na obwodzie, zanurzone w wodzie»
koło ogonowe «w podwoziu samolotowym koło podpierające na ziemi tylną część kadłuba samolotu»
koło opisane na wielokącie «koło, którego okrąg przechodzi przez wszystkie wierzchołki danego wielokąta»
koło polowe «koło, na którym opiera się pług podczas orki, od strony niezaoranego pola»
koło ratunkowe «obręcz z lekkiego materiału służąca do utrzymywania człowieka na powierzchni wody»
koło rycerskie «w dawnej Polsce: zebranie towarzyszy służących w jednej chorągwi jazdy, podejmujące ważne decyzje wojskowe i polityczne; też: nazwa izby poselskiej na sejmie elekcyjnym»
koło sterowe
1. «element urządzenia sterowego na statku, służący do uruchomienia pióra steru»
koło transmisyjne «koło służące do przenoszenia ruchu obrotowego z silnika na część roboczą maszyny za pośrednictwem pasa napędowego»
koło wodne, młyńskie «silnik wodny, którego elementem jest koło, zaopatrzone na obwodzie w szereg równomiernie rozmieszczonych komórek lub łopatek zasilanych wodą»
koło zamachowe, rozpędowe «koło lub tarcza o dużej bezwładności, służące za akumulator energii kinetycznej, stosowane w maszynach, w których dopływ i pobór energii ulegają chwilowym zmianom»
koło zębate «element przekładni zębatej w postaci koła z zębami rozmieszczonymi na walcu lub na wklęsłej powierzchni pierścieniowej, przenoszący ruch obrotowy z jednego wału na drugi lub zmieniający ruch obrotowy na ruch posuwisty i odwrotnie»
w koło
1. «dookoła swej osi»
2. «po obwodzie koła»
3. «na wszystkie strony»
4. «ciągle, bez przerwy»

• w kółko
kołem
1. «otaczając kogoś lub coś, np. Stanęli kołem.»
2. «okrążając, omijając coś, np. Szerokim kołem objechali osadę.»
kół daw. «zaostrzony na końcu pal»
geometria kół «zespół parametrów określających ustawienie kół pojazdu względem jezdni»
koła biegunowe, podbiegunowe, polarne «równoleżniki oddalone od równika o 66 1/2o na północ i południe, oddzielające strefy polarne Ziemi»
kwadratura koła «niewykonalne zadanie geometryczne, polegające na znalezieniu sposobu nakreślenia za pomocą cyrkla i linijki kwadratu równego powierzchnią danemu kołu»
łamać kołem «w średniowieczu: łamać skazanemu, przesłuchiwanemu kości specjalnym narzędziem tortur»
odcinek koła «część koła ograniczona cięciwą i opartym na niej łukiem»
wycinek koła, kołowy «część koła ograniczona dwoma promieniami i łukiem łączącym końce tych promieni»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

w koło – wkoło
23.09.2009
Szanowni Państwo,
proszę o pomoc w ustaleniu poprawnej pisowni w poniższych zdaniach:
– Świat zawiruje w koło/wkoło tysiącem barw.
– Wszyscy się zlecieli w koło/wkoło.
– Wycinali w koło/wkoło, okorowywali. (mowa o drewnie w tartaku)
– Żyła tym, co się w koło/wkoło rozwija. (o uczuciach)
– Ciemność roztaczała się w koło/wkoło.
– Dlaczego wszyscy w koło/wkoło mnie umierają?
– Kwiaty tańczą w koło/wkoło ciebie.
– Zapach kwiatów roztaczał w koło/wkoło cudowny aromat.
– Zimno obeszło ją w koło/wkoło.
Marta
W koło Macieju
31.01.2017
Szanowni Państwo,
ciekawi mnie etymologia wyrażenia w koło Macieju. Skąd ów Maciej?
Przy okazji chciałbym złożyć całej redakcji najserdeczniejsze – bardzo zaległe – życzenia świąteczne oraz wszystkiego dobrego na cały ten rok, a szczególnie dalszej wytrwałości i cierpliwości w zmaganiach z niezmordowanymi czytelnikami poradnikami. Wykonują Państwo fantastyczną pracę!

Ze szczególnymi wyrazami szacunku
Niezmordowany Czytelnik
bezcenne koło
30.10.2014
Witam.
Proszę mi wyjaśnić dwa lekko zabawne paradoksy językowe. W śląskim dialekcie na rower mówi się koło. W polszczyźnie to określenie nie istnieje i nigdy nie istniało. Mamy natomiast kolarza, kolarski i kolarstwo. Skąd?
Drugi paradoks nijak nie mieści się w mojej technicznej głowie. Dwa wyrazy, podobne znaczeniowo: wartościowy i cenny. Zanegujmy oba, powinniśmy dostać też dwa wyrazy podobne znaczeniowo, choć przeciwne pierwotnym. A co mamy? Bezwartościowy i bezcenny!

Ciekawostki

Błędne koło
Czyli: sytuacja bez wyjścia, piętrzenie się trudności. Błędne koło sprawia, że po wielu staraniach i działaniach znajdujemy się z powrotem w punkcie wyjścia. Beznadziejna sprawa.
Mówimy „Prawda w oczy kole”, mając na myśli to, że niepochlebna prawda o danej osobie jest dla niej trudna do zniesienia.
Mówimy „Fortuna kołem się toczy”, mając na myśli to, że czasem szczęście nam sprzyja, a czasem nie.
Kwadratura koła
Czyli: rzecz niemożliwa do osiągnięcia. Kwadratura czegoś to wyznaczenie kwadratu o równej temu czemuś powierzchni. Już Grecy martwili się tym, że nie potrafią powierzchni koła oddać kwadratem.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... w Krakowie, wybrano wójta Poronina - Andrzeja Guta. Do tymczasowych władz Koła Poronin weszli: Jan Pawlikowski (przewodniczący), Bronisław Stoch oraz Wojciech Staszel...
  • ... umieść w szprycy i na wyłożonej pergaminem blasze, wyciśnij dwa koła o średnicy ok. 16 cm. Piecz w temp. 125oC przez...
  • ... zauważył Tomek rząd ryksz z siedzeniami
    umieszczonymi między dwoma wysokimi
    kołami. Przy każdej z nich czuwał
    brązowy Syngalez. Na widok białych...

Encyklopedia PWN

mat. zbiór wszystkich punktów płaszczyzny, których odległość od ustalonego punktu O (zwanego środkiem koła) jest mniejsza lub równa danej liczbie dodatniej r (zwanej promieniem koła);
techn. nazwa różnych elementów w kształcie brył obrotowych lub zbliżonym, o rozmaitej budowie i różnym, zależnie od przeznaczenia, ukształtowaniu obrzeży;
symbol Słońca, zmiennej fortuny oraz szczęścia;
m. powiatowe w województwie wielkopolskim, w Kotlinie Kolskiej, nad Wartą.
dzielnica mieszkaniowa Warszawy, północno-zachodnia część dzielnicy Wola;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego