być

Słownik języka polskiego PWN

być I
1. «istnieć, żyć»
2. «być obecnym, znajdować się gdzieś»
3. «trwać przez pewien czas, zdarzać się, odbywać się»
4. «brać w czymś udział, np. Ojciec był w powstaniu.»
5. «uczęszczać gdzieś, korzystać z czegoś, np. Dwa lata był w technikum.»
6. «mieć jakieś wydarzenia za sobą, spodziewać się ich lub być w trakcie jakichś wydarzeń, np. Gdy przyszli goście, byliśmy już po obiedzie.»
7. «sięgać, dostawać do jakiejś wysokości, np. Woda była do kostek.»
8. «znajdować się w jakimś stanie, ulegać czemuś, np. Był pod wpływem alkoholu.»
być II
1. «czasownik służący do tworzenia złożonych form czasowników: czasu przyszłego złożonego, strony biernej wszystkich czasów, dawniej też trybu warunkowego w czasie przeszłym i czasu zaprzeszłego, np. Będę pamiętał. Był ceniony przez wszystkich.»
2. «łącznik w orzeczeniu złożonym, np. Był wysokiego wzrostu.»
3. «w zwrotach nieosobowych, np. Trzeba było to zrobić.»
były II pot. «były mąż lub narzeczony»
• była
jestem «zwrot stanowiący potwierdzenie obecności na sali, w klasie itp.»
bądź I «spójnik wyrażający możliwą wymienność części zdań lub zdań równorzędnych»
bądź II «partykuła występująca po zaimkach pytajnych, nadająca im znaczenie nieokreśloności, wyrażająca obojętność wyboru, np. Możesz to zrobić kiedy bądź.»
były I
1. «taki, który przestał pełnić jakąś funkcję»
2. «o państwie: taki, który przestał istnieć lub istnieje w innych granicach»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Zasady pisowni i interpunkcji

[388] 90.J.4. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych
[398] 93.2. Myślnik użyty zamiast domyślnych czasowników jest, przed zaimkiem to
[376] 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni
[371] 90.D.2. Zdania współrzędne połączone spójnikami: łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi
V. Pisownia łączna lub rozdzielna
[78] 18.21. Nazwy obiektów astronomicznych
[157] 42. Pisownia końcówek -(e)m, -(e)ś, -(e)śmy, -(e)ście
[182] 46.13. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi
[163] 44.1. Po nieosobowych formach czasownika
[213] 55.9. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego
[373] 90.E.2. Spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (oraz partykuła czy) powtórzone na początku dwóch zdań współrzędnych
[378] 90.G.3. Przecinek przed spójnikami powtórzonymi, pełniącymi identyczną funkcję
[8] 3.2. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych
[180] 46.11. Przed rzeczownikami
[140] 27.4. Przyimki do, na, o, od, po, przez, przy, za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie, np.
[93] 18.36. Skrócone nazwy instytucji i ich działów
[205] 55.1. Skrót, który jest początkową literą lub początkowymi literami skróconego wyrazu
[131] 20.32. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych, a nie jako jednostkowe nazwy
[143] 29.1. Co to są wyrażenia przyimkowe
[144] 29.2. Dawne połączenia przyimkowe, we współczesnej polszczyźnie będące zrostami
[450] 98.D.4. Cudzysłów i wielokropek, jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu
[370] 90.D.1. Zdania współrzędne połączone spójnikami: przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi
[377] 90.G.2. Przecinek przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz, tylko (...)
[385] 90.J.1. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia
[433] 97.3. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia
[125] 20.26. Nazwy absolwentów szkół, utworzone od imion własnych ludzi bądź nazw miejscowości, w której znajduje się szkoła
[84] 18.27. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów, władz (...)
[123] 20.24. Niejednostkowe nazwy istot będących wytworem fantazji lub przedmiotem wierzeń religijnych
[153] 38. Pisownia partykuł bądź, bodaj, byle, chyba, ci, co, lada, niech, niechaj, no, oby,
[170] 46.1. Przed czasownikami
[172] 46.3. Przed imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na -ąc i -łszy, -wszy oraz formami nieosobowymi zakończonymi na -no, -to
[194] 53.6. Przed końcówkami -(e)m, -(e)ś, -(e)śmy, -(e)ście
[176] 46.7. Przed partykułami byle, lada
21.4. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi
[96] 18.39. Wielka litera wewnątrz wyrazów będących nazwą własną (...)
[192] 53.4. W przeciwstawieniach logicznych, w których człon drugi jest pisany wielką literą
[195] 53.7. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika, który jest nazwą własną
[169] 45.4. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników

Porady językowe

być w szoku
23.10.2014
Szanowni Państwo,
jakiś czas temu zwrócono mi uwagę, że popełniam błąd, posługując się sformułowaniem być w szoku, wskazując jednocześnie jako poprawną formę być zszokowanym. Pomimo licznych prób nie udało mi jednak ustalić jednoznacznie czy pierwsza forma jest faktycznie błędna, czy nie. Prosiłbym o pomoc w tej kwestii oraz uzasadnienie.
Z poważaniem
Bartosz Muczyński
być za kimś
24.06.2002
Dzień dobry!
Chciałabym się dowiedzieć, czy poprawne jest wyrażenie być za kimś oznaczające czyjś pozytywny stosunek do kogoś, przyjaźń, miłość. Często słyszę to wyrażenie, ale podejrzewam, że jest to regionalizm. Pochodzę z okolic Łodzi. Z góry dziękuję za pomoc.
być komuś coś krewnym
12.10.2009
Zastanawia mnie jedna rzecz. W moich okolicach często słyszy się być komuś coś krewnym, gdy chodzi o zobowiązania wobec kogoś, zwłaszcza o długi. Jaka jest etymologia tego zwrotu? Ma jakieś powiązania z rzeczownikiem krewny? Czy ten zwrot nie jest archaizmem?

Ciekawostki

Być oczkiem w głowie
Czyli: być ulubieńcem, przedmiotem starań i troski. Dbamy o oczy, są dla nas szczególnie cenne. Mamy je oczywiście w głowie, poza głową nas już raczej nie interesują.
Być solą w oku
Czyli: przeszkadzać, być uciążliwie niewygodnym. Sól ziemi to najważniejsza, najbardziej potrzebna część ludzkości. Prawdziwa wąska elita. Najlepsi z najlepszych.
Być w siódmym niebie
Czyli: czuć się szczęśliwym, czuć się błogo. Według żydowskiej, ale także i muzułmańskiej kosmografii nieb jest właśnie siedem, a ostatnie jest siedzibą Jehowy (ewentualnie Allacha).
Mówimy „Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr”, mając na myśli to, że komuś, kto poprawił swoje postępowanie, nie można ciągle pamiętać dawnych win.
Mówimy „Gdyby babcia miała wąsy, toby była dziadkiem”, komentując żartobliwie rozważania o możliwych następstwach sytuacji, która jest nierealna.
Mówimy „Dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane”, mając na myśli to, że nawet najlepsze zamiary niewiele są warte, jeśli nie są poparte właściwym działaniem.
Mówimy „Zapomniał wół, jak cielęciem był”, mając na myśli kogoś, kto sam kiedyś popełniał błędy, za które teraz krytykuje innych.
Mówimy „Lepsze jest wrogiem dobrego”, mając na myśli to, że szukając najlepszej możliwości, często traci się możliwość dobrą.
Mówimy „Wstąpił do piekieł, po drodze mu było”, jeśli ktoś poszedł gdzieś drogą okrężną, mimo, że nie było to konieczne.
Mówimy „Każdy jest kowalem swojego losu”, mając na myśli to, że każdy sam kształtuje swoje życie i sam jest odpowiedzialny za to, co go spotyka.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... twórczości Pierre'a Bouleza, Krzysztofa Pendereckiego czy Karlheinza Stockhausena. Ich muzyka
    była fantastyczna, ale nieprzystająca do klimatu na przełomie lat 60. i...
  • ... wyłącznie użytku
    przeznaczona szopa.

    Pamiętam natomiast dobrze, że podwórze
    nie
    było brukowane, lecz porosłe trawą, żółtymi
    mleczami, białą kaszką i liliowo...
  • ... kłopotliwe. Jedyną realną różnicą jest estetyka i wygoda. Bo aborcja jest prostsza do przeprowadzenia, mniej odstręczająca, szczególnie gdy nie wgłębiamy się...

Encyklopedia PWN

audycja Programu 3 Polskiego Radia, prowadzona od poniedziałku do piątku przez G. Dobroń;
bycie, niem. Sein,
określenie pojęcia istnienia,
emigr. tygodnik polit. o orientacji nacjonalistycznej, wyd. 1940–41 w Londynie;
a szczęście było możliwe, było tak blisko (A. Puszkin Eugeniusz Oniegin).

Synonimy

być (ktoś, coś)
być (w jakimś miejscu)
być do tyłu (z robotą) pot.
być w lesie (z czymś) pot.
być związanym (tematycznie z czymś)
były (narzeczony, minister)
to jest (uściślające)
to jest (korygujące)
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego