pierwszy

Słownik języka polskiego PWN

bieg pierwszy, drugi, trzeci, czwarty itp. «poszczególne przełożenia skrzyni biegów, umożliwiające różne stopnie szybkości jazdy pojazdów mechanicznych»
pierwszy I
1. «znajdujący się na początku, przed wszystkimi wyliczanymi osobami, rzeczami itp.»
2. «znajdujący się na początku pod względem czasu»
3. «odgrywający w czymś najważniejszą rolę»
4. «przewyższający innych pod jakimś względem»
pierwszy II «pierwszy dzień miesiąca»
pierwszy gatunek «pierwszy stopień jakości towaru»
pierwszy oficer «oficer pełniący najważniejszą funkcję na statku po kapitanie»
pierwszy skrzypek «główny skrzypek orkiestry symfonicznej»
pierwszy tancerz «najlepszy tancerz w zespole baletowym»
pierwsza «godzina pierwsza po południu lub w nocy»
pierwsze pot. «pierwsze danie»
artykuł pierwszej potrzeby «artykuł niezbędny w codziennym życiu»
formuła pierwsza, formuła jeden «klasa najszybszych samochodów wyścigowych»
liczba pierwsza «liczba naturalna większa od zera, mająca tylko dwa dzielniki naturalne: jedność i siebie samą»
oparzenie pierwszego, drugiego, trzeciego lub czwartego stopnia «oparzenie skóry określone w zależności od jej uszkodzenia»
pierwsza komunia «w Kościele katolickim: uroczystość przystąpienia przez dzieci po raz pierwszy do komunii»
pierwsza pomoc «podstawowe czynności, jakie trzeba wykonać dla ratowania czyjegoś życia lub zdrowia w nagłych wypadkach»
pierwsze danie «zupa podawana w czasie obiadu jako pierwsza potrawa»
pierwsze śniadanie «najwcześniejszy posiłek spożywany rano»
rozkład liczby na czynniki pierwsze «przedstawienie danej liczby całkowitej w postaci iloczynu liczb pierwszych»
rozłożyć liczbę na czynniki pierwsze «przedstawić liczbę w postaci iloczynu liczb pierwszych»
równanie liniowe, równanie pierwszego stopnia «równanie, w którym zmienna lub zmienne występują w pierwszej potędze»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

pierwszy i pierwotny
14.12.2014
Chciał bym poznać etymologie słów pierwszy i pierwotny.
pierwszy akapit
4.11.2012
Tekst w książce popularno-naukowej podzielony jest na rozdziały. Nowe wątki w każdym rozdziale rozpoczynają się od wcięcia akapitowego. Czy początek rozdziału również powinien tak się zaczynać, czy w należy wcięcie akapitowe pominąć na początku rozdziału?
pierwszy lepszy, każdy głupi
1.06.2005
Witam. Czy wyrażenia pierwszy lepszy i każdy głupi (najczęstsze w mowie potocznej) to z punktu widzenia językoznawców frazeologizmy?
Dziękuję i pozdrawiam.

Ciekawostki

Mówimy „Ciekawość to pierwszy stopień do piekła”, mając na myśli to, że interesowanie się nie swoimi sprawami może prowadzić do przykrych skutków.
Mówimy „Kto pierwszy, ten lepszy”, mając na myśli to, że im prędzej ktoś coś zrobi lub gdzieś się znajdzie, tym prędzej osiągnie swój cel.
Mówimy „Pierwsze koty za płoty”, mając na myśli to, że po pierwszych próbach przezwyciężenia jakichś trudności, często nieudanych, następne będą łatwiejsze.
Pierwsza jaskółka
Czyli: zwiastun. Choć w przysłowiu jest powiedziane, że jedna jaskółka wiosny nie czyni, widzimy w jaskółce zapowiedź tej wiosny. Jeszcze jej nie uczyniła, ale już ją wróży. Druga jaskółka, trzecia i pozostałe nie mają tak symbolicznego znaczenia.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... I przypuszczam, że gdyby taki uzdrowiciel, zamiast wmawiać takiemu klientowi pierwszemu lepszemu i wprowadzać mu mentalność Buddy, żeby wziął takiego człowieka...
  • ... Drugim przedsięwzięciem mającym na celu zapewnienie dostaw nowych, po raz pierwszy wykonywanych w Polsce przyrządów optycznych, było wezwanie przez Departament III...
  • ... jej własności fizyczno-chemicznych oraz zjawisk będących następstwami tych dwóch pierwszych czynników. Zależności między nimi są rozmaite, lecz są one ściśle...

Encyklopedia PWN

Pierwszy Maja, Święto Pracy,
międzynarodowe święto pracowników;
pol. formacja wojsk. walcząca 1918 z Armią Czerwoną, → Korpusy Polskie w Rosji.
związek taktyczny PSZ na Zachodzie (w Wielkiej Brytanii), utworzony na mocy rozkazu Naczelnego Wodza W. Sikorskiego z dnia 28 IX 1940;
związek taktyczny, formowany od VIII 1943 na podstawie decyzji władz ZSRR;
pol. formacja wojsk. walcząca 1917 po stronie bolszewików, → Biełgorodzki Pułk.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego