wpół

Wielki słownik ortograficzny PWN

wpół (objąć, przekroić, zgiąć)

Słownik języka polskiego PWN

wpół
1. «w połowie, na połowę»
2. «częściowo»
wpół- «pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na częściowe występowanie jakiejś właściwości, np. wpółprzymknięty»
na wpół «częściowo, niezupełnie»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

wpół do dziewiątej
31.01.2005
Problem dotyczy godziny. Czy przykładowo 8.30 to wpół do dziewiątej, w pół do dziewiątej czy pół do dziewiątej? Ostatniej z form zawsze używała moja polonistka i za każdym razem mnie ona raziła. Jak potocznie powiedzieć, że przyjdę o 8.30? „Przyjdę wpół/w pół/pół do dziewiątej’’ czy „Przyjdę o wpół/w pół/pół do dziewiątej’’?
wpół przymknięty czy wpółprzymknięty?
5.04.2002
W "Innym słowniku języka polskiego PWN" w haśle wpół jest przykład "Wyjął z teczki wpół wyblakłą kartkę papieru". Ale jest też hasło wpół- jako cząstka tworząca przymiotniki. W "Nowym słowniku ortograficznym PWN" mamy więc hasła wpółobłąkany, wpółprzegniły itd. Szczególnie mnie intryguje, dlaczego inną miarę przyłożono do słów przegniły i wyblakły, skoro oba są takim samym przypadkiem gramatycznym - albo obydwa są przymiotnikami, albo (w zależności od szkoły) obydwa są imiesłowami biernymi.
Jeszcze lepszy przykład (bo dotyczący tego samego wyrazu) można znaleźć w "Słowniku języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego. W haśle wpół czytamy: "Zarzucił wędkę i wpół przymkniętymi oczami obserwował korek na wodzie"; ale oprócz tego jest osobne hasło wpółprzymknięty.
Przypomina to trochę problem pisowni nie z imiesłowami - w jednych kontekstach rozróżnienie między pisownią łączną i rozdzielną było istotne, kiedy indziej treści wyrażone przez jedno i drugie były niemal synonimiczne. Wygląda na to, że tu jest podobnie i że w zasadzie dałoby się obronić pisownię wpół przegniły wbrew słownikowemu rozstrzygnięciu. Czy jednak rzeczywiście? I co wtedy z przymiotnikami nie pochodzącymi od czasowników?
Proszę o wyjaśnienie tej trudności.
Dziękuję.
wpół do dwudziestej?
20.09.2011
Niedawno mimochodem na pytanie „Która jest godzina?” odpowiedziałem: „Jest wpół do dwudziestej”. Moje pytanie brzmi tak: czy popełniłem błąd językowy w mojej odpowiedzi?
Zazwyczaj wyrażenie wpół do występuje w połączeniu z tym potocznym sposobem podawania czasu, zawężonym do dwunastu liczebników odpowiadających godzinom. Czy użycie go z formalną normą podawania godzin jest błędem?

Ciekawostki

WPÓŁ
Myśląc o czasie lub miejscu, w którym coś umiejscawiamy (uczasowić nie można, w czasie też umieszczamy), w i pół piszemy rozdzielnie: w pół drogi do domu, w pół godziny od przyjścia.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... toastami albo osłabli, nie zwracali uwagi, wrąbał trzy czwarte na wpół surowej kury. Teraz Dyzio i reszta grajków, ledwo widoczni w...
  • ... bełkotu. Przerażeniem i autentyczną zgrozą napawają mnie docierające zewsząd na wpół zwierzęce odgłosy. Robi mi się wręcz słabo, gdy widzę ich...
  • ... wrócić do domu przed wpół do czwartą rano. Obudzony o wpół do drugiej młody człowiek jest jednak zbyt zaspany i rezygnuje...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego