najpierw

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

najpierw «jako pierwsze w kolejności, przed wszystkim innym»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

najpierw kobieta czy znajomy?
15.06.2011
Szanowni eksperci,
proszę o pomoc w odmianie nazwisk w bierniku l. mnogiej: Jemioło, Tabin, Olbert, Rozmus, Żero, Kiełbasa, Gurgul. Jaką należy przyjąć kolejność płci na zaproszeniach, jeśli na jednym zaproszeniu zapraszam dwie niespowinowacone ze sobą osoby odmiennej płci i bliżej znam mężczyznę niż kobietę? Czy decydującym kryterium jest zawsze kryterium grzecznościowe (wtedy kobieta), czy też mogę albo wręcz powinienem wpisać najpierw mężczyznę, gdyż jego znam bliżej?
Pozdrawiam
Kamil
Wymienione nazwiska powinny przybrać formę (Zapraszamy państwa) Jemiołów, Tabinów, Olbertów, Rozmusów, Żerów, Kiełbasów, Gurgulów.
W sytuacji, gdy zapraszamy na ślub na przykład przyjaciela (a więc osobę, z którą łączy nas wiele) z dziewczyną (którą tylko znamy i która odgrywa w istocie rolę osoby towarzyszącej), zalecałabym rozpoczęcie adresu od imienia i nazwiska przyjaciela. W tego typu sytuacjach, kiedy druga zapraszana osoba jest osobą towarzyszącą, przyjęte jest również sformułowanie wraz z... lub mniej oficjalne z.... Na przykład: (Zapraszamy) Pana Jana Nowaka wraz z Narzeczoną / wraz z Partnerką. Możliwe jest ponadto zastosowanie przyimka z przed imieniem i nazwiskiem drugiej zapraszanej osoby, np. (Zapraszamy) Pana Jana Nowaka z Panią Marią Kowalską. Przyimek ten oznacza podporządkowanie – odnoszony bywa w tekstach zaproszeń również do niedorosłych dzieci towarzyszących rodzicom.
Małgorzata Marcjanik, prof., Uniwersytet Warszawski
wprzód, czyli najpierw
5.03.2011
Dzień dobry,
czy słowo wprzód w znaczeniu 'najpierw' miało kiedykolwiek pisownię rozłączną? Jeśli tak, to kiedy?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam serdecznie
Nie. Zróżnicowana pisownia w przód (‘do przodu’), ale: wprzód (‘pierwej, najpierw, wpierw, uprzednio’) pojawia się już w Słowniku języka polskiego M. Samuela Bogumiła Lindego (wyd. 2, Lwów 1860, t. VI, s.398), w Słowniku języka polskiego (tzw. wileńskim) wydanym staraniem Maurycego Orgelbranda (Wilno 1861, t. II, s. 1897) i w Słowniku języka polskiego (tzw. warszawskim) Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego, Władysława Niedźwiedzkiego (Warszawa 1919, t. VII, s.717). Obok wprzód występowały też obocznie przez jakiś czas formy wprzódy, wprzody (uważano je jednak za gwarowe i wyszły z obiegu).
Słowo wprzód (tak samo jak naprzód, czyli ‘najpierw, na początek’) od samego początku potraktowane więc zostało jako zrost powstały z wyrażenia przyimkowego, choć znajdziemy w historii ortografii przypadki, że było inaczej. Np. do dzisiaj piszemy jednakowo przejść rzekę w bród, czyli ‘bez pomocy łodzi, promu; pieszo, konno, wozem przez wodę’), i mieć pieniędzy w bród, tzn. ‘bardzo dużo, mnóstwo’. Tymczasem poza użyciem przysłówkowym i z przyimkiem forma bród w owym przenośnym znaczeniu nigdy w polszczyźnie nie występowała, a więc śmiało mógł się upowszechnić zapis łączny wbród (mieć pieniędzy wbród). Nie wprowadzono go być może dlatego, że sam Mickiewicz pisał rozdzielnie w bród („Grzybów było w bród’’), i inni tę ortografię akceptowali…
Maciej Malinowski, mistrz ortografii polskiej, Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków
pierw – wpierw – najpierw
12.09.2005
Zastanawiają mnie losy wyrazu pierw. Słowniki określają go jako przestarzały bądź książkowy, zdawałoby się więc, że w mowie potocznej używany jest bardzo rzadko. Tymczasem jest on powszechnie stosowany, najczęściej przez ludzi młodych; zaobserwowałem, że już studenci używają go rzadko.
Co ciekawe, jego używanie zwykle jest niemile widziane przez otoczenie; słowo pierw jest nielubiane przez polonistów, nierzadko wręcz tępione w szkołach i traktowane jak błąd językowy. Czy słusznie?
Moje doświadczenia są zupełnie inne, nie powiedziałbym, żeby wyraz pierw był „powszechnie stosowany, najczęściej przez ludzi młodych”, przeciwnie – jest przestarzały. Słowa przestarzałe często dłużej niż w języku ogólnym utrzymują się w gwarach, więc może Pana rozmówcy pochodzą ze wsi albo mają rodziców ze wsi, od których przyswoili sobie to słowo. Że nauczyciele go nie lubią, to się wcale nie dziwię. Szkoła powinna upowszechniać współczesny język ogólny (mówi się też: standardowy, dawniej mówiono: literacki), a pierw do niego nie należy. Skoro, jak pisze Pan, „studenci używają go rzadko”, to widocznie szkoła na tym polu odnosi sukcesy.
Pewnym kompromisem między przestarzałym pierw, a współczesnym najpierw jest też współczesne, ale książkowe wpierw.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... głos Władysław Studnicki, podtrzymując zarzuty postawione w broszurze Starzyńskiemu, zajmującemu najpierw stanowisko wiceministra skarbu, a potem prezydenta stolicy. Oskarżył go, że...
  • ... w spór o naturę Boga. Tutaj sens jego był podwójny.
    Najpierw chodziło o to, jaką wolnością wolny jest Bóg, a jaką...
  • ... spod Moskwy" to jedna z lepszych kompozycji Jerzego Kossaka.
    Płótno
    najpierw przejdzie konserwację, a później zostanie umieszczone najprawdopodobniej w Galerii Broni...

Encyklopedia

Najpierw Nowa Zelandia, New Zealand First (NZF),
nowozelandzka partia centroprawicowa;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego