powstanie

Wielki słownik ortograficzny

po•wstanie; -ań: powstanie kościuszkowskie, powstanie listopadowe, powstanie styczniowe, powstanie warszawskie
po•wstać -wstanę, -wstaniesz, -wstaną; -wstań•cie

Słownik języka polskiego

powstanie «zbrojne wystąpienie narodu lub jakiejś grupy w obronie swojej wolności»
• powstaniowy, powstańczy • powstaniec
powstań «komenda wojskowa nakazująca przybrać postawę stojącą»
powstaćpowstawać
1. «zacząć istnieć w przestrzeni, w czasie, w rzeczywistości lub w czyjejś świadomości»
2. «wystąpić zbrojnie przeciwko komuś»
3. «sprzeciwić się komuś lub czemuś»
4. «zmienić pozycję na stojącą»
5. powstawać «o wielu osobach: obudzić się i wstać z łóżka; też: wstać z jakiegoś miejsca»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

powstanie tajpingów i powstanie bokserów
5.02.2003
Szanowny panie profesorze,
jak zapiszemy: powstanie tajpingów, czy Powstanie Tajpingów; powstanie bokserów, czy Powstanie Bokserów?
Maja Pietrzykowska
Nazwy wydarzeń historycznych zapisujemy małą literą. Wyjątek możemy zrobić tylko ze względów emocjonalnych, co w tych wypadkach raczej nie wchodzi w grę. Zapisujmy wobec tego: powstanie tajpingów, powstanie bokserów.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
książę powstały z grobu
19.02.2002
Witam.
Mam dwa pytania. Pierwsze dotyczy odmiany wyrazu książę w liczbie mnogiej. Czy odmienia się [on] tak jak kurczę [kurczęta (M=B), kurcząt (D)], a więc: książęta (M), książąt (D) i widzę kogo, co: książęta (B). Czy jest to wyjątek, a B=D, czyli książęta (M) i książąt (D=B)?
Drugie pytanie dotyczy wyrazu powstały, powstała, powstałe itd., np. książka powstała w VI w. Czy ten imiesłów jest poprawny i jaki jest to imiesłów? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Książę odmienia się zasadniczo jak kurczę, ale ma rodzaj męskoosobowy i charaktersytyczną dla niego zbieżność dopełniacza i biernika obu liczb. A zatem "Widzę tych książąt", nie "...te książęta".
Odmienna przymiotnikowo forma typu powstały bywa nazywana imiesłowem przymiotnikowym przeszłym albo czynnym rezultatywnym. Nazwa imiesłów jest tu czysto umowna. W istocie ta i inne podobne formy: wysłysiali (panowie), zsiadłe (mleko), zwiędłe (kwiaty) są przymiotnikowe, a nie czasownikowe.
Mirosław Bańko
Zainspirować
28.05.2016
Szanowni Państwo,
czy coś może zainspirować coś? Na przykład w zdaniach: Ruch na rzecz kobiet zainspirował powstanie takich ośrodków jak X i Y, Do najważniejszych polemik z zainspirowaną przez Adama krytyką przedmieść należą: [i tu tytuły książek].

Z poważaniem
Barbara S.
Oczywiście, najbardziej typowym użyciem czasownika zainspirować (i też jego odpowiednika niedokonanego – inspirować) jest to, w którym łączy się on w pozycji dopełnienia z nazwą osobową: Ta opowieść zainspirowała Jana do napisania wspomnień. Jednak poprawne są też (notowane przez Multimedialny słownik szkolny PWN. Wersja 2.0) konstrukcje typu: zainspirować doktrynę, zainspirować dyskusję, zainspirować poezję. Tym, co może być przez kogoś lub przez coś zainspirowane, jest jakaś myśl lub coś, co stanowi jej wyraz (literatura, poglądy filozoficzne itd.).
Z przywołanych przez Panią zdań drugie (krytyka zainspirowana przez kogoś – ‘ktoś zainspirował krytykę’) nie budzi zastrzeżeń, gdyż krytyka ma cechy znaczeniowe, które sytuują ją w kręgu wyrazów łączących się z czasownikiem zainspirować. Natomiast zdanie Ruch na rzecz kobiet zainspirował powstanie takich ośrodków jak X i Y jest błędne – coś może przyczynić się do powstania ośrodków, a nie zainspirować powstanie ośrodków. Nazwa powstanie będąca rzeczownikiem od czasownika powstać (powstanie ośrodków – ‘to, że ośrodki powstały’) ma charakter konkretny i nie zawiera wskazanych wyżej cech znaczeniowych.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

Mówimy „Z prochu jesteś (powstałeś) i w proch się obrócisz”, mając na myśli to, że każdy człowiek kiedyś umrze. Wyrażenie książkowe.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... tego celu nie nadawały się znaki CPN ani Petrochemii Płock. Powstał więc ORLEN i teraz trzeba tę markę odpowiednio wykorzystać. Będą...
  • ... w 1857 roku. Rok wcześniej odłączono je od Uniwersytetu i powstała potrzeba budowy jakiegoś schronienia. Wężyk poświęcił się bez reszty realizacji...
  • ... będzie techniczna możliwość, spotka się z kibicami na czacie.
    Pomysł
    powstania serwisu poświęconego Skowrońskiej zrodził się pod koniec września, kiedy polskie...

Encyklopedia

powstanie kościuszkowskie 1794, insurekcja kościuszkowska,
powstanie narodowe przeciw Rosji, a następnie przeciw Prusom, rozpoczęte 24 III 1794, zakończone 16 XI 1794.
powstanie narodowe przeciw Rosji trwające od 22 I 1863 do połowy 1864;
powstanie narodowe przeciw Rosji, rozpoczęte 29 XI 1830 w Warszawie, zakończone X 1831;
powstanie 1848–49 w Badenii;
ludowe powstanie w północno-wschodnich Chinach 1899–1901 skierowane przeciwko ekspansji polityczno-gospodarczej mocarstw europejskich i Japonii;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego