w oparciu krzesła

Porady językowe

w oparciu
24.01.2003
Czy można mówić (pisać) w oparciu o słownik ortograficzny, czy tylko opierając się na słowniku ortograficznym albo na podstawie słownika ortograficznego? Czy ten pierwszy zwrot jest w ogóle dopuszczalny? Jest ostatnio tak powszechnie stosowany (również przez polonistów, i to znanych), że zaczynam mieć wątpliwości; może nie nadążam?
Jeszcze raz pozdrawiam.
W oparciu nie jest naganne, jeśli jest łączone z rzeczownikami abstrakcyjnymi: idee, poglądy, założenia, doświadczenia, zasady itp. Słownik jest bytem jak najbardziej konkretnym, dlatego lepiej powiedzieć na podstawie słownika. Przekonanie o niepoprawności wyrażenia w oparciu o coś jest dość rozpowszechnione, więc łatwo trafić na osoby, które skłonne są dyskredytować je w każdym kontekście (z wyjątkiem użyć dosłownych, np. w oparciu krzesła).
Mirosław Bańko
krzesła z oparciem czy z oparciami?
3.11.2013
Szanowna Poradnio!
Czy we frazach przyimkowych określających rzeczownik też należy rygorystycznie stosować związek zgody? Czy napiszemy (chodzi mi o teksty pisane, nie język potoczny): krzesła z wysokim oparciem czy z wysokimi oparciami, dzieci z otwartą buzią czy z otwartymi buziami?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Dorota
Nie można tu mówić o zgodzie formalnogramatycznej, co najwyżej o uzgodnieniu dotyczącym sensu. Na sens ów wskazuje jednak nie tylko liczba gramatyczna, lecz przede wszystkim nasze doświadczenie i wiedza o świecie. Dlatego zazwyczaj rzeczownikowi w liczbie mnogiej towarzyszy przydawka przyimkowa z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej: krzesła z wygodnym oparciem, dzieci z roześmianą buzią, kanapki z serem (dziwnie brzmiałyby kanapki z serami, można by pomyśleć, że w każdej jest po kilka gatunków), a także kawały z brodą (ze względu na frazeologizację tego wyrażenia tylko na zasadzie gry językowej można by zmienić liczbę pojedynczą na mnogą). Z drugiej strony powiemy raczej spodnie z wąskimi nogawkami (chyba dlatego, że nogawki w spodniach są dwie) i ptaki o długich skrzydłach (z tego samego powodu), choć oczywiście spodnie wąskie w talii i ptaki o długim dziobie.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego