empiryczny

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

empiria
1. «doświadczenie»
2. filoz. «poznanie za pośrednictwem zmysłów»

• empiryczny • empirycznie • empiryczność
nauki empiryczne, indukcyjne «nauki, w których główną podstawą twierdzeń są zdania bezpośrednio oparte na doświadczeniu, uzasadniane również metodą indukcji»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

metoda, metodyka, metodologia
27.10.2006
Jakie są różnicę między: metodologią, metodyką, metodą i kiedy którego wyrazu w odniesieniu do czego można użyć? Często w artykułach autorzy piszą o jakiejś metodologii (np. prowadzenia projektów), ale chyba raczej mają na myśli metodę, a może metodykę? Inny przykład, ktoś podaje że badanie (np. efektywności pomp) zostało przeprowadzone według takiej, a nie innej metodologii. Chyba znów chodzi raczej o metodę / metodykę?
Najłatwiej chyba objaśnić użycie słowa metodyka. Jak tłumaczy Uniwersalny słownik języka polskiego, jest to: 1. «zbiór zasad dotyczących sposobów wykonywania jakiejś pracy lub trybu postępowania prowadzącego do określonego celu». 2. «w pedagogice: dydaktyka szczegółowa jakiegoś przedmiotu szkolnego, omawiająca cele i sposoby nauczania tego przedmiotu». W pierwszym znaczeniu wyraz został scharakteryzowany jako książkowy. Jeśli to trafna charakterystyka, byłby stosunkowo rzadki, a jego występowanie ograniczałoby się do tekstów pisanych. Drugie znaczenie nie stwarza większych problemów z użyciem wyrazu.
Trudniejsza sprawa z pozostałymi wyrazami. USJP charakteryzuje metodę jako «świadomie stosowany sposób postępowania mający prowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu» (znaczenie podobne do pierwszego znaczenia metodyki), a metodologię jako «naukę o metodach badań naukowych i o sposobach przeprowadzania analiz oraz oceniania wartości poznawczej poszczególnych dyscyplin naukowych». Tu chyba mowa o ogólnej metodologii nauk, a może też być szczegółowa, np. metodologia nauk literackich.
Jak widzimy, traktowanie terminów metodyka i metoda jako synonimów jest uzasadnione, zwłaszcza gdy ten drugi wystąpi w liczbie mnogiej.
Z kolei przed myleniem metody i metodologii przestrzega Wielki słownik poprawnej polszczyzny, tłumacząc, że metoda to «sposób robienia czegoś», a metodologia: 1. «nauka o metodach badań naukowych, o skutecznych sposobach dociekania ich wartości poznawczej». 2. «sposób wykonywania jakichś prac umysłowych». Nietrudno jednak zauważyć, że drugie znaczenie wyrazu metodologia zawiera się w znaczeniu wyrazu metoda. Wniosek byłby stąd taki, że mieszanie wszystkich trzech wyrazów jest nieuniknione (dość podobny jest problem z techniką i technologią).
Najszerszy zakres ma słowo metoda, w wielu kontekstach nie moglibyśmy stosować dwu pozostałych, np. w wyrażeniu haniebne metody. Termin metodyka pojawia się zwykle, gdy chodzi o praktyczne zastosowanie jakichś metod, np. metodyka szkolenia kierowców. Wyraz metodologia zaś praktycznie nie występuje poza tekstami naukowymi, a typowy jego kontekst to metodologia badań (lub nazwa dyscypliny naukowej).
Trudno powiedzieć, czy ten problem da się wyczerpująco objaśnić w drodze opisu. Najlepiej chyba zastosować tu metodę (!) empiryczną. Proponuję w związku z tym poszukać każdego z podanych słów w Korpusie Języka Polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN, sprawdzając przy okazji, czy w tym samym kontekście dałoby się zastosować któreś z dwu pozostałych. Z moich analiz wynika, że takich przypadków jest mało. I choć mieszanie tych wyrazów jest w pewnym stopniu nieuniknione, na ogół użytkownicy języka radzą sobie z ich użyciem. Inna sprawa, że przykłady z Korpusu można uznać za wzorcowe.
Trudno mi się odnieść do przykładów podanych w pytaniu, bo może istnieć i metoda (sposób), i metodyka (zbiór metod), i metodologia (teoria) prowadzenia projektów. Podobnie też badanie efektywności pomp może być prowadzone według jakiejś metody lub metodologii (rozumianej jako zespół naukowo opracowanych metod). Do pomyślenia jest też metodyka takich badań.
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
siedmioro czy siedem?
20.04.2007
Witam serdecznie!
Mam pytanie dotyczące zastosowania liczebników zbiorowych. Słownik poprawnej polszczyzny mówi, że łączą się one m.in. z rzeczownikami w rodzaju nijakim zakończonymi na , oznaczającym istoty młode. Chciałbym się upewnić, czy zastąpienie ich w takiej sytuacji liczebnikami zwykłymi jest dozwolone. Innymi słowy, czy zamiast siedmioro koźląt wolno napisać siedem koźląt?
Z góry dziękuję i pozdrawiam,
L.K.
Formy typu siedem koźląt słowniki poprawnej polszczyzny traktują jako dopuszczalne w tzw. normie użytkowej. Oznacza to, że autorzy słowników skłonni są je aprobować w wypowiedziach, w których dominuje funkcja informacyjna lub preswazyjna, a mniej istotny jest wzgląd na estetykę wypowiedzi lub jej zgodność z tradycją. Czy inni użytkownicy polszczyzny są równie tolerancyjni – nie wiem. Norma potoczna, tak jak ją określono w słownikach, nie jest bowiem zbiorem zachowań językowych właściwych określonym sytuacjom i potwierdzonych w badaniach empirycznych. Jest raczej obszarem zjawisk, w którym normatywnie nastawieni językoznawcy są skłonni sprobować coś, czego wcześniej nie aprobowali.
Nie wszystkie rzeczowniki nijakie na , nawet jeśli są nazwami istot młodych, słowniki traktują jednakowo. Na przykład wyrazy wnuczę i dziecię każą łączyć z liczebnikami zbiorowymi, a nie głównymi. Wydaje się, że zakres dopuszczalnych połączeń z liczebnikami głównymi obejmuje tylko nazwy zwierząt.
W sumie bezpieczniej byłoby nadal mówić i pisać o siedmiorgu koźlętach lub – mniej tradycyjnie – o siedmiorgu koźląt niż o siedmiu koźlętach.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... większą nostalgią wspomina młodość - ale i przypisywać mu niejakie uzasadnienie empiryczne. Wiadomo, że ruch wahadła bez dopływu energii z zewnątrz po...
  • ... postępowanie badacza w kontekście trafności zewnętrznej i trafności wewnętrznej badania empirycznego przeprowadzanego w psychologii.

    Rys. 3.2. Trafność wewnętrzna a trafność...
  • ... konieczne jest stosowanie pojęcia pozornego, środowiskowego progu wyczuwalności lub innych empirycznych poprawek. Jest jednak oczywiste, że wskazane jest poszukiwanie modeli dyspersji...

Encyklopedia

przedmiot wzorcowy istniejący w rzeczywistości.
kierunek pedagogiki, zapoczątkowany w XIX w., dążący — na podstawie badań empirycznych — do nadania jej statusu autonomicznej dyscypliny naukowej.
dystrybuanta empiryczna, dystrybuanta próbkowa,
statyst. oszacowanie dystrybuanty zmiennej losowej na podstawie danej próbki losowej (próba); wartość d.e. w punkcie x jest równa częstości zdarzenia, polegającego na tym, że obserwacje w próbce są mniejsze od wartości x;
nauki empiryczne, nauki indukcyjne,
naukozn., metodol. nauki, w których gł. podstawą twierdzeń są zdania bezpośrednio oparte na doświadczeniu, uzasadniane również metodą indukcji (np. fizyka);
temperatura ciała określana na podstawie pomiaru wielkości fiz. zależnej od temp. (tzw. właściwości termometrycznej wybranego ciała wzorcowego, np. objętości rtęci, oporu elektr. drutu metal.).
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego