W oparciu

Porady językowe

w oparciu o...
10.09.2007
Chodzi o ewentualną ewolucję w używaniu zwrotu w oparciu o, który to zwrot – o ile dobrze pamiętam – nieboszczyk Doroszewski bezwarunkowo tępił, chyba że to było np. w oparciu o stół. A dzisiaj słyszę, że w opariu o idee, czy marksizm-leninizm, czy w oparciu o ustrój, to już można...
Proszę mi przypomnieć, czy Doroszewski łaskawie dozwalał, czy może potem nastąpiła jakaś ewolucja, przez powszechność takiego wysławiania się, nie patrząc na to, czy to błędne, czy poprawne?
Witold Doroszewski rzeczywiście krytykował zwrot w oparciu o coś używany w znaczeniu 'na podstawie czegoś' i nie był w tej krytyce pierwszy ani ostatni. Współczesne słowniki poprawnej polszczyzny są dla tego zwrotu jednak bardziej łaskawe, np. oceniają go jako nadużywany. Błąd, jak wiadomo, jest błędem dopóty, dopóki się nie upowszechni, gdy zaś stanie się częsty w mowie i piśmie, oznacza to automatycznie jego społeczną akceptację, po której zwykle następuje też akceptacja w słownikach.
Nie podoba mi się określenie prof. Doroszewskiego słowami „nieboszczyk Doroszewski”. Poprawiłbym też końcową część pytania, w której imiesłów przysłówkowy został niewłaściwie połączony z resztą wypowiedzi.
Mirosław Bańko, PWN
w oparciu
24.01.2003
Czy można mówić (pisać) w oparciu o słownik ortograficzny, czy tylko opierając się na słowniku ortograficznym albo na podstawie słownika ortograficznego? Czy ten pierwszy zwrot jest w ogóle dopuszczalny? Jest ostatnio tak powszechnie stosowany (również przez polonistów, i to znanych), że zaczynam mieć wątpliwości; może nie nadążam?
Jeszcze raz pozdrawiam.
W oparciu nie jest naganne, jeśli jest łączone z rzeczownikami abstrakcyjnymi: idee, poglądy, założenia, doświadczenia, zasady itp. Słownik jest bytem jak najbardziej konkretnym, dlatego lepiej powiedzieć na podstawie słownika. Przekonanie o niepoprawności wyrażenia w oparciu o coś jest dość rozpowszechnione, więc łatwo trafić na osoby, które skłonne są dyskredytować je w każdym kontekście (z wyjątkiem użyć dosłownych, np. w oparciu krzesła).
Mirosław Bańko
w Wilanowie czy na Wilanowie?
17.11.2011
Szanowni Państwo,
nigdzie nie znalazłem jednoznacznej odpowiedzi, czy prawidłową formą jest raczej „Mam dom w Wilanowie” (dzielnica Warszawy), czy też „Mam dom na Wilanowie”. Funkcjonują różne mniej lub bardziej wiarygodne teorie (np. oparte o prawdy historyczne), których nie będę przytaczał. Może obie formy są dopuszczalne. Z góry dziękuję za wyjaśnienia.
Pozdrawiam,
mazzi
PS. Nie wierzę, że limit mnie tym razem „nie dopadł”, próbowałem codziennie od dwóch miesięcy :)
Prawdą jest, że nazwy dawnych podmiejskich miejscowości, łączące się z przyimkiem w, zaczynają wchodzić w związek z przyimkiem na, gdy miejscowości te przekształcą się w dzielnice miast. Pisaliśmy o tym wielokrotnie w naszej poradni i może to są właśnie te „mniej lub bardziej wiarygodne teorie”, o których Pan wspomniał. Zgodnie z tą tendencję za jakiś czas pewnie będziemy pisać tylko „Mam dom na Wilanowie”. Na razie jednak dominuje konstrukcja z przyimkiem w, utrwalana w książkach i materiałach dla turystów, gdzie pisze się o pałacu w Wilanowie.
Możliwe, że oprócz zmian administracyjnych konstrukcji na Wilanowie sprzyja popularność twórczości Hanny Muszyńskiej-Hoffmanowej, a zwłaszcza książki Panie na Wilanowie. Obecność w jej tytule przyimka na traktuję jako zabieg stylizacyjny, nawiązanie do sformułowań typu pan na zamku albo szlachcic na zagrodzie. W XIX-wiecznych tekstach należących do Korpusu Języka Polskiego PWN (wielka szkoda, że tekstów klasyki literackiej nie zawiera Narodowy Korpus Języka Polskiego!) udało mi się znaleźć trzy źródła poświadczające użycie zwrotu w Wilanowie (u M. Wirtemberskiej, J. U. Niemcewicza i J. I. Kraszewskiego), nie znalazłem natomiast żadnego przykładu zwrotu na Wilanowie. Jeżeli więc nawet kiedyś mówiło się w taki sposób, to dawno i w wieku XIX konstrukcja taka była już rzadkością.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... elektoratu, mocą prawdy - tak jak zawsze, bo komunizm został pokonany w oparciu o proste hasło: "Prawda was wyzwoli", głosząc prawdę, w tych...
  • ... Nadzór

    System alarmowy jest nadzorowany całodobowo przez centralę operacyjną, działającą
    w oparciu o najnowsze technologie: jest ona np. zabezpieczona przed sabotażem i...
  • ... się w Dolinie Kieżmarskiej, jeszcze przed ostatnim dużym opadem śniegu, w oparciu o bazę w schronisku przy Zielonym Stawie. Dziesięciu aspirantów szkoliło...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego