spolegliwy

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

spolegliwy
1. «taki, który wzbudza zaufanie i można na nim polegać»
2. pot. «taki, który łatwo ustępuje i podporządkowuje się innym»

• spolegliwie • spolegliwość

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

spolegliwy
4.03.2008
Witam,
mam wrażenie, słuchając wielu wypowiedzi, że określenie spolegliwy zmieniło swoje pierwotne znaczenie. Dzisiaj to nie człowiek, na którym można polegać, ale ugodowiec, nie wadzący nikomu czy też nie stwarzający problemów. Czyżby takie zmiany zachodziły w języku i są one dopuszczalne, czy też są to błędy, z którymi należy walczyć?
Pozdrawiam
Zbyszewski Kazimierz
O słowie spolegliwy już w naszej poradni była mowa, pisaliśmy m.in. o przyczynach zaszłej w nim zmiany znaczeniowej. Zmianę tę niektóre słowniki już zaaprobowały, np. Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, inne jeszcze nie, np. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Jeśli dwa słowniki tego samego wydawcy różnią się w ocenie tego samego słowa, może się to wydawać dziwne, ale na usprawiedliwienie wydawcy powiem, że pierwszy z ww. słowników jest opisowy, a drugi normatywny. Ich stanowiska można by zresztą próbować zbliżyć, przypuszczalnie ich redaktorzy zgodziliby się, że spolegliwy w znaczeniu 'godny zaufania' to słowo książkowe, a spolegliwy w znaczeniu 'uległy' to słowo raczej potoczne.
Mirosław Bańko, PWN
spolegliwy
6.02.2003
Czy przymiotnik spolegliwy zmienił swoje pierwotne znaczenie?
To zależy, co Pani uważa za jego „pierwotne znaczenie”. To spopularyzowane przez prof. Tadeusza Kotarbińskiego ('godny zaufania, taki, na którym można polegać'), czy to, które dominuje w języku potocznym ('uległy, pokorny')? Oba znaczenia znane są gwarom śląskim, więc tam jest – przynajmniej teoretycznie – ich źródło. Prawdopodobnie jednak znaczenie potoczne nie jest dialektyzmem, lecz powstało przez analogię do innych przymiotników o zakończeniu -liwy, a nazywających pewną skłonność, np. kłótliwy, łamliwy, płochliwy.
Mirosław Bańko
jubilat i solenizant
5.10.2013
Urodziny obchodzi solenizant – wg http://poradnia.pwn.pl/lista.php?id=3371 i chyba wszystkich słowników. Czemu zatem wśród moich znajomych, w tym ludzi obytych z językiem, pokutuje przekonanie, że urodziny obchodzi jubilat? Czy są jakieś dane mówiące o faktycznym stopniu użycia tych dwu nazw urodzinowicza? Przez wiele lat podobna sytuacja była z pasjonatem i spolegliwym. Te w http://sjp.pwn.pl/ mają dziś po dwa znaczenia. Czy jubilat też doczeka się znaczenia 'osoba obchodząca urodziny'?
O jubileuszu i jubilacie pisałem w artykule złożonym do księgi jubileuszowej (!) prof. Andrzeja Markowskiego (Polskie dźwięki, polskie słowa, polska gramatyka, red. B. Pędzich, D. Zdunkiewicz-Jedynak, 2011). Analiza potwierdziła m.in., że jubileuszami nazywa się czasem błahe, nieokrągłe rocznice czegoś, np. założenia sklepu, a jubilatami bywają zwane nawet paroletnie dzieci, świętujące w przedszkolu swoje urodziny. Dewaluacja jubileuszy i mania jubileuszowania nie są zjawiskiem nowym – zauważono je i krytykowano już w XIX w., pisał o nich m.in. Norwid. Mamy więc do czynienia z procesem, który od dawna narasta, ale jego rozwój jest stosunkowo wolny, więc w najbliższym czasie nie należy się spodziewać, aby słowniki zrównały jubileusz z rocznicą, a każdego solenizanta pozwalały nazywać jubilatem (dziś sankcjonują to tylko w wypadku znaczniejszych urodzin).
Z drugiej strony, jeśli spojrzeć dalej za siebie, to widać, że oba słowa – jubileusz i jubilat – przebyły znaczną drogę, a jej początków większość z nas nie jest świadoma. Jubileusz był najpierw cyklicznym świętem u Izraelitów, później u chrześcijan, co więcej, wymienione wyrazy wywodzą się z różnych źródeł, a do ich pomieszania w polszczyźnie doszło dopiero w XIX w. (w niektórych innych językach wcześniej). W świetle tych dawnych zmian, już zapomnianych, dzisiejsze wybryki językowe, np. „jubileusz dwulecia” czegoś lub „przedszkolaki – jubilaci”, wydają się niezbyt groźne.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski

Ciekawostki

SPOLEGLIWY
Człowiek spolegliwy to człowiek, na którym można polegać, na którego można liczyć — godny zaufania.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... na arenie twoje brytany. One, jak pamiętam, zawsze były rozrywkowo spolegliwe.
    Ciri milczała długo, trąc okaleczony policzek.
    - Zaczynałam rozumieć - powiedziała wreszcie...
  • ... jakości zasileń WY przede wszystkim zależy powodzenie organizacji w kształtowaniu spolegliwego otoczenia i w konsekwencji uzyskanie pożądanej jakości zasileń na wejściu...
  • ... polityka wobec mediów elektronicznych budziła jednak wielki sprzeciw u najmniej spolegliwych nadawców; część z nich kierowała nawet przeciwko Czarzastemu pozwy do...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!