Coby

Wielki słownik ortograficzny

coby (pot. żeby, aby)

Porady językowe

Coby czy co by?
22.01.2017
Szanowni Państwo,
mam wątpliwość w związku z tekstem ursynowskiego dyktanda. Chodzi o zdanie: Jestliże na halickiej ziemi jaka cud-dziewczyna, coby chciała być moją?. Czy nie powinno być co by? Chodzi chyba o znaczenie ‘która by’, a przecież coby = żeby.

Z wyrazami szacunku
Czytelnik
Ma Pan rację – w tym zdaniu co jest zaimkiem, a nie spójnikiem, więc należało napisać co by.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski
tak że i coby
17.11.2007
W takich zdaniach: „Ale co by nie szukać daleko”, „Co by nie jechać w ciemno” co i by powinny być chyba pisane łącznie, gdyż coby oznacza tutaj 'żeby, aby'. Odwrotnie jest z także: „Nie znam go, także nie ma o czym mówić”, „Byłem z nią, także nic nie słyszałem”, gdzie także użyte zostało w znaczeniu 'tak więc', a zatem powinno być zapisane jako tak że. Czy mam rację? Tak bardzo często piszą internauci, a informacje na temat coby i tak że w słownikach są bardzo skromne.
Ma Pan całkowitą rację: coby w znaczeniu 'aby' piszemy łącznie, a tak że w znaczeniu 'więc' – rozdzielnie. Warto pamiętać, że coby jest potoczne, a więc np. w podaniu do szefa nieodpowiednie.
Oba wyrazy mają bogate rodziny synonimiczne, por. m.in. aby, by, żeby, ażeby, iżby oraz więc, zatem, toteż, a więc, a zatem, dlatego, tym samym, ergo, przeto, tedy.
Mirosław Bańko, PWN
-by ze spójnikami
5.09.2007
WSO podaje, że -by piszemy łącznie z „niektórymi” spójnikami – par. [161]. Listę dopełniają:
– hasła słownika: ależby, aniżeliby, bądźby, bowiemby, coby, jakożby, jakżeby, jednakowożby, natomiastby, niźliby, przetoby, toćby, wszakby, wszelakoby, chyba żeby,
– nieodnotowane, lecz analogiczne: aczby, boćby, inoby, jenoby, lubby (=bądźby), niemniejby (=jednakby), wszakżeby.
Zatem byłoby chyba trafniej „ze spójnikami, z wyjątkiem spójników łącznych, np. i, oraz, tudzież, jak też, a także – czy tak?
Jeśli cytować, to dokładnie: „[161] [Cząstki -bym, -byś, -byśmy, -byście pisze się łącznie] Z niektórymi spójnikami, a zwłaszcza z następującymi (...)”. Tu następuje lista spójników, których łączna pisownia z ww. cząstkami wyrazowymi nie budzi wątpliwości, np. aby, choć, jeśli. W swoim pytaniu wymienił Pan natomiast przykłady bardziej wątpliwe, nie potwierdzone lub słabo potwierdzone w zwyczaju językowym. Ponieważ zasada pisowni cząstki -by ze spójnikami wydaje się zbyt ogólna, a kwestionować jej nie mamy prawa, więc odpowiedni punkt zasad w słowniku ortograficznym został ujęty tak jak w powyższym cytacie.
Propozycja przedstawiona w ostatnim akapicie Pana listu jest Pana prywatną interpretacją. W dużej mierze się z nią zgadzam – rzeczywiście nie napisałbym iby ani orazby, a tym bardziej jak teżby ani a takżeby. Jako użytkownicy polszczyzny możemy takich form unikać. Jako redaktorzy lub nauczyciele możemy poprawiać je w cudzych tekstach, ale nie tak, aby zmieniać pisownię łączną na rozdzielną (to byłoby sprzeczne z zasadami ortografii), lecz tak, aby zniechęcać do ich używania, a zachęcać do szukania innych konstrukcji, z cząstką -by dołączoną do innego wyrazu w zdaniu. Wzorem może być zresztą ostatnie zdanie Pana listu, zaczynające się od słów: „Zatem byłoby chyba trafniej (...)”, a nie od „Zatemby było chyba trafniej (...)”.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Bez to tyz pieknie pytom syćkik, co majom takie śmieci, coby mi odkozali, bo bedem ik furt odbieroł, coby ik nie...
  • ... sukoł źródła, choćby malutkiego źródełka, lemze ino coby sie ślimacyło, coby mogło pokozać drogę do prowdy, do obudzenio rycerzy.
    Zebrała sie...
  • ... fto pise w dowodzie osobistym, cy po ojcu, ale wozne, coby się wiedzioł wywieść som, albo bez swego chłopa, cy bez...

Encyklopedia

welsh cob
[uelsz kob],
bryt. rasa kuców;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego