bynajmniej

Wielki słownik ortograficzny

Słownik języka polskiego

bynajmniej I «partykuła wzmacniająca przeczenie zawarte w wypowiedzi, np. Nie twierdzę bynajmniej, że jest to jedyne rozwiązanie.»
bynajmniej II «wykrzyknik będący przeczącą odpowiedzią na pytanie, np. Czy to wszystko? – Bynajmniej.»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Bynajmniej!
6.02.2007
Witam!
Mam bardzo proste z pozoru pytanie. Wywołało ono jednak spore zamieszanie na pewnym forum dyskusyjnym. Czy bynajmniej jest synonimem najmniej bądź równoznaczne ze zwrotem jak najmniej? Osobiście obstaję przy zdaniu, że nie jest to prawdą. Prosiłbym o pomoc w ustaleniu tego kto ma rację.
Pozdrawiam
Marcin Galikowski
Wystarczy odpowiedzieć jednym słowem: „Bynajmniej!”, aby pokazać, że słowo to nie jest synonimem dwóch innych wymienionych w pytaniu.
Mirosław Bańko, PWN
bynajmniej i przynajmniej
10.04.2007
Dzień dobry! Czy słowo bynajmniej może być też używane zamiennie ze słowem przynajmniej? I czy będzie to poprawne, ot, chociażby w zdaniu: „W tym tygodniu chciałbym bynajmniej raz odwiedzić to miejsce” (zamiast: „W tym tygodniu chciałbym przynajmniej raz odwiedzić to miejsce”).
Dziękuję i pozdrawiam.
Bynajmniej! Znaczenia tych słów są różne, toteż zamieniać ich nie wolno. Różna jest też ich łączliwość składniowa, gdyż bynajmniej wymaga negacji, por. „Stąd przynajmniej się czegoś dowiedziałam” i „Stąd bynajmniej niczego się nie dowiedziałam”.
Mirosław Bańko, PWN
bynajmniej – przynajmniej
10.05.2006
Szanowni Państwo!
Spotykam się często z wypowiedziami zawierającymi słowo bynajmniej w znaczeniu 'przynajmniej', np. „Bynajmniej ja tak sądzę”. Przyznaję, że mnie to razi. Bardzo proszę o wyjaśnienie zasad używania słowa bynajmniej oraz o kilka przykładów poprawnego użycia. Dziękuję i pozdrawiam!
Rzeczywiście słowo bynajmniej, nawet w nowych słownikach kwalifikowane jako książkowe, jest coraz częściej używane potocznie, nie tylko w sytuacjach oficjalnych (podobnie dzieje się też z do niedawna archaicznym aczkolwiek).
Partykuła bynajmniej występuje najczęściej w połączeniu z nie (przykład 1), ale też w zdaniu z zaprzeczonym czasownikiem (przykład 2):
1) Przegrał, bynajmniej nie w wyniku spisku.
2) Nie mam bynajmniej zamiaru ogłaszać tego drukiem.
Wykrzyknik bynajmniej, o którym niektórzy nieraz zapominają, może wystąpić samodzielnie jako odrzucenie możliwości twierdzącej (przykład 3). Wykrzyknik bynajmniej może też wzmacniać przeczenie zawarte w poprzedzającej wypowiedzi (przykład 4):
3) – Czy planujesz wyjazd? – Bynajmniej. Robię tylko porządki.
4) Nie był on skromny. Bynajmniej, pycha go rozpierała. (Inny słownik języka polskiego PWN)
Użycia bynajmniej w znaczeniu 'przynajmniej, w każdym razie' są obecne w polszczyźnie potocznej z cechami gwarowymi (przykład 5) i w wypowiedziach w założeniu eleganckich i poprawnych (przykłady 6 i 7):
5) Ale bynajmniej se wkoncu konkretnie pograłysmy i badz co badz to polubialam kosza i noge 100%. [blog, z którego cytuję, już nie istnieje]
6) W Neapolu wracam do rzeczywistości, dalej ta monotonia - tutaj bynajmniej nie mam problemów - robię to co mam robić, jak chce cos innego to mi mówi i robię to. [cytat z bloga, 1 września 2005]
7) Chodzi po prostu o naukę, ona się rozwija i musi się rozwijać! Ja bynajmniej jestem wierząca i nie sądzę, żeby sklonowanie dinozaura było czymś strasznym. [cytat z forum dyskusyjnego o paleontologii, 30 kwietnia 2006]
Wiele osób razi używanie słowa bynajmniej w sposób niekonwencjonalny, w znaczeniu 'przynajmniej'. Jest to jednak innowacja dość rozpowszechniona, często spotykana w Polsce centralnej i na Pomorzu. Skoro przedostaje się do języka osób wykształconych, niewykluczone, że kiedyś zostanie zaaprobowana. Tak się stało w literackim języku kaszubskim, gdzie bënômni jest synonimem przënômni 'przynajmniej':
8) Choc tu je casno, ale bënômni cepło (Jest tu ciasno, ale przynajmniej ciepło. (E. Gołąbk, Kaszëbsczi słowôrz normatiwny, Gdańsk 2005, s. 24).
Sytuacja nie jest bynajmniej stabilna, ale jest przynajmniej co obserwować.
Artur Czesak, IJP PAN, Kraków

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... ciemnoniebieskim odwłokiem. Przez chwilę myślał, czy jej nie zabić. Nie, bynajmniej nie za karę, lecz ze względów profilaktycznych. Gdyż uwolniona z...
  • ... nago młodo naga (Dr 319-320)
    Tytuł więc nie jest
    bynajmniej metaforą. Gombrowicz napisał rzeczywiście operetkę. Z wyczuciem stylu, bogactwem rytmów...
  • ... kościoła, że czarownicy i kacerze to jedna wielka sekta, działająca bynajmniej nie chaotycznie, lecz według wielkiego, wymyślonego przez samego Szatana planu...
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego