przenośnia

Wielki słownik ortograficzny

przenoś•nia -ni, -nię; -ni

Słownik języka polskiego

przenośnia «figura stylistyczna występująca zwykle w poezji, oparta na skojarzeniu dwóch zjawisk i przeniesieniu nazwy jednego zjawiska na drugie, np. stalowe nerwy»
przenośny
1. «nieumocowany, niezainstalowany na stałe, dający się przenosić»
2. «wyrażony za pomocą przenośni»

• przenośnie
w przenośni «przenośnie, obrazowo»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

przenośnie mowy potocznej
26.09.2006
Jakie są przenośnie mowy potocznej?
Przenośnia (metafora), najogólniej mówiąc, jest wyrażeniem użytym w sposób niezwyczajny na oznaczenie czegoś, co jest pod pewnym względem podobne do rzeczy czy zjawisk, które są normalnie obejmowane znaczeniem tego wyrażenia, np. pali się [komuś] robota w rękach. Z kolei język potoczny to język, którym ludzie posługują się na co dzień w swobodnych rozmowach. Wydawałoby się, że oba rejestry – metaforyczny i potoczny – wzajemnie się wykluczają, gdy tymczasem wiele przenośni związanych jest niemal wyłącznie z językiem kolokwialnym, a nie z językiem literatury pięknej.
Przykładem może być słowo laska używane w odniesieniu do dziewczyny, szczeniak w znaczeniu ‘młody chłopak’, gumowe ucho ‘donosiciel’. Wiele metafor codziennych odnosi się do czynności seksualnych (zwłaszcza masturbacji) i związanych z nimi części ciała. Ciągle powstają przenośnie wiążące sferę żywności z innymi dziedzinami życia; niedawno na przykład spotkałem się z określeniami zgrzewki lub spawy na oznaczenie zapiekanych kanapek z serem i wędliną. Sporo wyrażeń metaforycznych przedostaje się do języka potocznego z gwary więziennej (por. krawężnik ‘policjant pracujący na ulicy’, kosa ‘nóż’, sałata ‘pieniądze’). Często używa się metafor o znaczeniu jakichś codziennych czynności, m.in. zejść z drutów ‘skończyć rozmowę telefoniczną’.
Takich przenośni jest w naszej codziennej mowie bardzo wiele, wystarczy ją tylko bacznie obserwować.
Piotr Sobotka, Uniwersytet Warszawski
pisownia wyrazów użytych przenośnie
2.04.2012
Witam,
w tekście, który poprawiam, znalazłam zdanie: „Nie chcę potykać się ciągle o pieluchę, która cię podrywała”. Wyraz pielucha odnosi się tu do konkretnej osoby – młodej kobiety, o której już wcześniej była mowa. Jak mam ten wyraz pisać: dużą czy małą literą, w cudzysłowie, a może kursywą?
Magdalena Godlewska
Na pewno nie wielką literą, bo takie słowo wyglądałoby jak przydomek albo nazwisko. Lepiej też nie używać cudzysłowu, gdyż stworzy on takie wrażenie, jakby autor sądził, że ma nieinteligentnych czytelników, którym trzeba pokazać, gdzie tekst mają rozumieć dosłownie, a gdzie przenośnie. Z kolei kursywa może sugerować mylnie, że słowo jest obce, przeniesione żywcem z innego języka. Tymczasem pielucha to pielucha i jeśli nawet chodzi na podryw, to dajmy jej to robić bez cudzysłowu, wielkiej litery i innych sztuczek.
Jeśli czytelników taka strategia zaintryguje i zaczną czytać redagowany przez Panią tekst tak jak np. Stepy akermańskie – „Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu,/ Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi” – to tym lepiej.
Mirosław Bańko, Uniwersytet Warszawski
cudzysłów w wyrazach użytych przenośnie
22.02.2002
Czy uzasadnione jest zapisanie w cudzysłowie wyrazu mors oznaczającego człowieka kąpiącego się zimą w morzu?
Jeśli obawia się Pan, że czytelnicy mogą nie znać przenośnego znaczenia tego słowa i zrozumieją Pana opacznie, wtedy użycie cudzysłowu jako sygnału: "Nie bierz tego dosłownie" jest uzasadnione. Na ogół jednak cudzysłów w tej funkcji jest zbędny i niestety notorycznie nadużywany.
Mirosław Bańko

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... Do zrobienia pierwszego kroku
    potrzebuje tylko mapy; dosłownie lub w
    przenośni; mapy, która jest
    obrazem, albo obrazu będącego mapą. Przestrzeni opisanej...
  • ... temu mają szansę zachowania swych głów.
    To nie jest górnolotna
    przenośnia. W pomieszczeniu, gdzie na rozesłanej na podłodze macie spędzam pierwszą...
  • ... Kalifornii.
    - Byłaś w Kalifornii?
    - W więzieniu.
    Na chwilę przestał pieścić.
    -
    Przenośnia; to było po prostu straszne miejsce, rozumiesz?
    Zrozumiał, pieści znów...

Encyklopedia

lit. figura stylistyczna, → metafora.
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!