założenia

Wielki słownik ortograficzny

założenie; -żeń
założyć -łożę, -łożą; -łóż, -łóż•cie

Słownik języka polskiego

założenia «ogólny plan czegoś»
założenie
1. «zasada stanowiąca podstawę dalszych wywodów lub dalszego postępowania»
2. «to, co jest podwinięte»
3. «stworzony przez architekta układ budynków i elementów krajobrazu»
założyćzakładać
1. «dać początek czemuś»
2. «umieścić coś gdzieś»
3. «zainstalować jakieś urządzenie»
4. «podwinąć brzeg czegoś»
5. «pokryć czymś jakąś powierzchnię»
6. «zapłacić jakąś należność za kogoś z zamiarem późniejszego jej odebrania»
7. «ubrać się lub ubrać kogoś w coś»
8. «przyjąć jakieś twierdzenie lub zasadę za podstawę dalszych wywodów lub dalszego postępowania»
9. «zaplanować coś»
10. «wystąpić do sądu z wnioskiem o wszczęcie postępowania»
założyć sięzakładać się
1. «umówić się, że ten, kto w sprawie spornej nie będzie miał racji, zrobi to, czego zażąda osoba mająca rację»
2. «nałożyć się na siebie»
założyć szwy, klamerki «zszyć brzegi rany nićmi chirurgicznymi lub połączyć je klamerkami»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

wyłożyć – założyć
4.10.2002
Jakiego słowa powinnam użyć, gdy chcę, aby koleżanka idąca do cukierni kupiła mi ciastko, przy czym pieniądze oddam jej później? - „WYŁÓŻ za mnie” czy „ZAŁÓŻ za mnie”? Wg definicji w Słowniku PWN określenie załóż jest adekwatne do tej sytuacji. Jednak trudno mi je przyjąć, gdyż w stronach, z których pochodzę (Pomorze, Kujawsko-Pomorskie), nie używa się załóż w tym znaczeniu, ale właśnie „Wyłóż za mnie” - nikt z pytanych przeze mnie osób nie mówi inaczej - wszyscy jesteśmy w błędzie???.
Bardzo proszę o odpowiedź.
Z tego, co Pani pisze, wynika, że słowo wyłożyć funkcjonuje w Pani regionie w znaczeniu ogólnopolskiego założyć. Regionalizmy nie są same w sobie błędami. Nie powinno się ich jednak używać w kontaktach z osobami z innych regionów, gdyż może to prowadzić do nieporozumień.
Mirosław Bańko
Buty ubrać, włożyć czy założyć?
2.01.2006
Witam,
Nigdy nie zwracałem na to uwagi i zawsze mówiłem ubierz buty, ubierz kurtkę, czapkę itd., itd. Być może jest to gwara z Rzeszowa i okolic, ale w Warszawie jest to niedopuszczalne. Szczególnie mi na to zwróciła uwagę moja dziewczyna. W jej oczach jestem debilem skoro używam takiej polszczyzny...
Uparłem się i chcę jej udowodnić, że to też jest poprawnie. Ona twierdzi, że tylko załóż buty jest poprawnie i nie inaczej :)
Pozdrawiam,
MB
Najbardziej zastanowiło mnie w Pana liście, że Pana dziewczyna uważa Pana za debila z tak błahego powodu. Chciałbym, żeby to był tylko wyraz językowej przesady. Podobno kobiety są bardziej spontaniczne w wyrażaniu emocji i czynią to w sposób bardziej zróżnicowany niż mężczyźni.
Przechodząc zaś do meritum, powiem tak: ubrać buty (kurtkę, sweter) to południowopolski regionalizm, w standardowej polszczyźnie wymienione części odzieży należy włożyć. Wiele osób woli je załozyć, co słowniki poprawnej polszczyzny oceniają jako błąd, gdyż czynią subtelną i nie zawsze widoczną różnicę znaczeniową między wkładaniem czegoś na siebie a zakładaniem. Osobiście nie przywiązuję do tej różnicy większej wagi, natomiast ubieranie butów kojarzy mi się nieodparcie z ubieraniem choinki, dlatego wolę konstrukcję ogólnopolską.
Przykro mi, że nie dostarczyłem Panu silnych argumentów w sporze z Pana sympatią, ale może i lepiej, bo po co się spierać? Jest teraz moda na regionalizm, „małe ojczyzny”, proszę więc sprawdzić, czy od tej strony nie da się podejść dziewczyny, aby zaakceptowała formę regionalną choćby w rozmowach prywatnych.
Mirosław Bańko, PWN
o pleonazmach
19.11.2010
Czy pleonazm zakladając hipotetycznie jest poważnym błędem? Dziękuję za odpowiedź.
Andrzej
Pleonazmy rzadko są poważnym błędem, moje obserwacje pokazują za to, że są poważnie traktowane przez mówiących. W wielu listach do naszej poradni korespondenci wyrażają obawę, że jakaś konstrukcja jest pleonazmem, i zwykle są to obawy wyolbrzymione. Tak też jest, jak sądzę, z przykładem wymienionym w pytaniu: zakładać hipotetycznie znaczy 'przyjmować jakieś założenie jako hipotezę'. Czy jest to masło maślane? Myślę, że nie, gdyż nie o każdym założeniu powiemy, że jest hipotezą. Nawet jednak gdyby założyć („założyć hipotetycznie”), że w Pana przykładzie następuje dublowanie treści, to nadal samo w sobie nie jest to grzechem, gdyż może być uzasadnione ekspresją wypowiedzi lub mieścić się w językowej konwencji (por. zwrot tylko i wyłącznie). Szkoda energii na zwalczanie większości pleonazmów w języku mówionym. Pisząc jakiś tekst, warto natomiast zawsze się zastanowić, czy z któregoś wyrazu nie da się zrezygnować. Są różne upodobania stylistyczne i różne rygory obowiązują w zależności od gatunku wypowiedzi, ale z reguły, jeśli coś można napisać krócej, to warto skorzystać z takiej możliwości.
Powyższą odpowiedź też pewnie dałoby się skrócić...
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... może stanowić w przyszłości, bierze się z nie dość udokumentowanego założenia, że zbrodniarza trzeba ukarać śmiercią, gdyż inaczej wyjdzie na wolność...
  • ... celami. Okazało się też, że w 1997 r., kiedy powstawały założenia planu modernizacji sił zbrojnych, zarówno eksperci Biura Bezpieczeństwa Narodowego, jak...
  • ... oczekiwanych doznań. Czego możesz w tej sytuacji spróbować na rozgrzewkę?
    -
    Załóż okulary i popłyń za nią z tyłu. Rytmiczne ruchy nogami...

Encyklopedia

typ założenia pałacowego, rozwinięty w XVIII w. pod wpływem will A. Palladia (Villa Rotonda i inne)
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego