słońce

Wielki słownik ortograficzny

Słoń•ce (gwiazda najbliższa Ziemi) -ca: budowa Słońca, plamy na Słońcu, zaćmienie Słońca, zachód Słońca (astr.)
słoń•ce (tarcza słoneczna na niebie, słonko) -ca: lipcowe słońce, blask słońca, zachód słońca; najlepszy pod słońcem (pot.), jasne jak słońce (pot.)
słoń•ce (o ukochanej osobie) -ca; słońc
Król Słoń•ce (= Ludwik XIV) Króla Słoń•ce
Kraj Wschodzącego Słoń•ca (= Japonia) Kraju Wschodzącego Słoń•ca

Słownik języka polskiego

słońce
1. słońce, Słońce «centralne ciało Układu Słonecznego, widoczne na niebie w dzień w postaci ognistej kuli»
2. «światło wysyłane przez to ciało»
3. pieszcz. «o osobie ukochanej lub bardzo lubianej»

• słonko
aktywność słoneczna, Słońca «zjawiska na powierzchni Słońca o zmieniającym się okresowo natężeniu plam, rozbłysków, promieniowania itp.»
plamy słoneczne, plamy na Słońcu «ciemne miejsca na powierzchni Słońca, będące prawdopodobnie wynikiem procesów magnetycznych i hydrodynamicznych zachodzących pod jego powierzchnią»
widmo Słońca, gwiazd «widmo składające się z widma ciągłego z ciemnymi prążkami odpowiadającymi długościom fal zaabsorbowanego lub emitowanego przez gwiazdę promieniowania elektromagnetycznego»

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

słońce
7.02.2005
Jak fonetycznie szczegółowo zapisać wyraz słońce? Chodzi mi konkretnie o to, co dzieje się dokładnie z literą/głoską [ń].
Wyraz ten zapisać można w formie [słojnce], ale zapis zależy od przyjętej transkrypcji. W wymowie zachodzi tu zjawisko zwane rozsunięciem artykulacyjnym. W związku z tym, że wyartykułowanie głoski [ń] przed [c] jest trudne (wymaga wyraźnego zwolnienia tempa wymowy), dochodzi do jej przekształcenia w połączenie głosek [jn] – przy czym dochodzi do unosowienia głoski [j], nie oznaczonego w moim zapisie. W mało starannej wymowie może nawet dojść do uproszczenia grupy głosek i wymowy [słojce], w wymowie hiperpoprawnej usłyszymy [słońce].
Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
słońce w kącie
8.02.2005
Dziękuję Panu dr. Grzeni za szybką odpowiedź na pytanie o wymowę wyrazu słońce i chciałbym spytać o jeszcze o głoskę [ń] w takich wyrazach, jak na przykład będzie, rządzie, fragmencie, kącie/koncie. Przyjęło się zapisywać je fonetycznie jako [beńdźe], [żońdźe], [fragmeńće], [końće], jednak moim zdaniem nie ma tam wyraźnej głoski [ń]. Czy zatem zachodzi tam ten sam proces, co w wypadku wyrazu słońce? A jeżeli nie, to co w tym wypadku się z tą głoską dzieje?
Będzie, rządzie, kącie itp. to co innego niż słońce. Zjawisko fonetyczne zachodzące w trzech pierwszych przykładach to tzw. nosowość konsonantyczna, czyli spółgłoskowa. Nazwa pochodzi stąd, że zamiast samogłoski nosowej, której można by się spodziewać na podstawie zapisu literowego, wymawiamy tu odpowiednią samogłoskę ustną oraz spółgłoskę nosową zgodną co do miejsca artykulacji z następującą dalej spółgłoską zwartą. W podanych przykładach jest to [ń] – tak wyraźne, że nie powinno budzić wątpliwości. Nie mają ich np. pierwszoklasiści, którzy – zanim przyswoją sobie nawyki ortografii – piszą np. „Szafa stała w końcie” albo „Szafa stała w koncie”. Zupełnie tak, jakby chodziło o konto bankowe.
Mirosław Bańko, PWN
ziemia czy Ziemia, słońce czy Słońce?
30.12.2009
Czy wyraz ziemia jest poprawnie napisany w poniższym zdaniu: „«Dom» jest filmem o ziemi”? Czy w przypadku gdybyśmy dodali wyraz planeta: „«Dom» jest filmem o planecie Ziemia”, ziemia należałoby napisać wielką literą? Kiedy nazwy ziemia, słońce i księżyc są traktowane jako terminy astronomiczne, bo tylko wtedy piszemy je wielką literą?
— lumay, internauta
Gdy myśli Pan o ziemi, księżycu i słońcu jako ciałach niebieskich, to uzasadnione jest użycie wielkich liter, np. lot z Ziemi na Księżyc, obrót Ziemi dokoła Słońca, obserwacje zaćmień Księżyca i oczywiście – by sięgnąć po przykład z pytania – „«Dom» jest filmem o planecie Ziemia”. Gdy natomiast myśli Pan o ziemi jako miejscu życia człowieka, o księżycu – jako obiekcie, który pojawia się na niebie w tym czy innym kształcie i od wieków towarzyszy ludziom, o słońcu – jako świetlistym kręgu, który wschodzi i zachodzi, a w dzień daje ciepło, to uzasadnione jest użycie małych liter, np. życie na ziemi, sierp księżyca, promienie zachodzącego słońca. W gruncie rzeczy różnica dotyczy punktu widzienia – w pierwszym wypadku specjalisty, np. astronoma, w drugim laika. Ponieważ nie zawsze różnica ta jest wyraźna, czasem można zastosować pisownię dwojaką, np. życie na ziemi (a nie w niebie) lub życie na Ziemi (a nie na Marsie).
Godne uwagi jest, że z ciał niebieskich bodaj tylko ziemia, księżyc i słońce mogą być pisane wielkimi literami, podczas gdy np. nazwy innych planet muszą mieć wielką literę na początku. Świadczy to o szczególnym miejscu, jakie ziemia, księżyc i słońce zajmują w naszym, ludzkim obrazie świata. O ile np. ziemia (Ziemia) może być ujmowana z dwóch perspektyw – naukowej i antropologicznej – to Mars ujmujemy jednowymiarowo. Chyba nawet odkrycie życia na Marsie ani zasiedlenie tej planety w przyszłości nie zmieniłoby tego stanu rzeczy i mówilibyśmy na przykład, że nasz znajomy mieszka na Marsie, tak jak dziś mówimy, że mieszka na placu Teatralnym.
Mirosław Bańko, PWN

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... gęste chmury gazu i kurzu, który pozostał po uformowaniu się Słońca i planet ok. 4,6 mln lat temu. To dlatego...
  • ... nam się śnią polowania,
    paprocie, jelenie i strzelby.

    III

    Rano
    słońce, rano pogoda,
    idziemy do kąpieli.
    Sama radość! Sama uroda!
    Jak...
  • ... i soki,
    Pijane chodziły zwierzęta i obłoki.

    Na wyrębach pod
    słońcem dziwy - mgły liliowe.

    Aż trzaskały z zachwytu kory po gąszczach...

Encyklopedia

Słońce, symbol ,
najbliższa gwiazda, centralne ciało Układu Słonecznego zawierające 99,87% jego całkowitej masy.
astr. pojęcie wprowadzone w rachubie czasu — fikcyjny punkt poruszający się po równiku niebieskim ruchem jednostajnym z prędkością kątową równą średniej prędkości Słońca prawdziwego przemieszczającego się po ekliptyce.
zjawisko optyczne w atmosferze ziemskiej zaliczane do zjawisk halo.
Słońca Wschodzącego, Order, jap. Kyōkujitsushō,
najstarsze odznaczenie cesarza Japonii;
chromosfera Słońca
[gr. chrṓma ‘barwa’, sphaíra ‘kula’],
warstwa atmosfery Słońca rozciągająca się od wysokości 500 km do ok. 2000 km;
Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!