gród

Wielki słownik ortograficzny PWN

gród grodu, grodzie; grodów: gród Kopernika (= Toruń), gród Kraka (= Kraków), gród Neptuna (= Gdańsk); przym.: grodzki
Grody Czerwień•skie Grodów Czerwień•skich

Słownik języka polskiego PWN

gród
1. «dawna osada obronna lub warowna siedziba księcia; od XIV w.: siedziba starosty»
2. «miasto»

• grodowy, grodzki

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

Sporne zapisy w dyktandzie
5.06.2019
Dzień dobry! Bardzo proszę (najlepiej p. prof. Kłosińską, która była członkinią jury w Dyktandzie Warszawskim) o wyjaśnienie dotyczące fragmentów:
1. ...wykoncypować, gdzieżby to umieścić... (dlaczego nie gdzież by?),
2. Syreni Gród (dlaczego nie syreni gród, skoro w WSO jest gród Kraka, gród Kopernika i gród Neptuna?),
3. niecała (dlaczego nie nie cała?),
4. wspólnota europejska (dlaczego nie duże litery, skoro mowa o kontekście instytucjonalnym?)

Pozdrawiam, A. Buczkowska
Dzierżawczość w języku polskim
22.03.2016
Drodzy sąsiedzi,
chciałbym zapytać o wyrażanie relacji dzierżawczych w języku polskim. W moim języku (czeskim) i w języku polskim są interesujące podobieństwa i różnice dotyczące posesywności.
  1. Dzierżawczość jest wyrażana zaimkiem – w czeskim jest tak samo jak w polskim.
    Oba języki mają zaimki dzierżawcze: můj/mój, tvůj/twój, svůj/swój, náš/nasz, váš/wasz, čí/czyj .
    Oba języki mają też dopełniacz dzierżawczy w 3. osobie: jeho/jego, její/jej, ich/ich.
  2. Dzierżawczość jest wyrażona odmienionym rzeczownikiem – w czeskim jest tak samo jak w polskim.
    W obu językach jest tu dopełniacz: můj otec – dům mého otce, mój ojciec – dom mojego ojca, drahý přítel – dům drahého přítele, drogi przyjaciel – dom drogiego przyjaciela
  3. Oprócz tego w języku czeskim są przymiotniki dzierżawcze: otec – otcův dům, přítel – přítelův dům, których nie ma w polskim. Co ciekawe, język czeski odróżnia wyrażenia typu otcův dům od wyrażeń typu dům mého otce – nie możemy powiedzieć můj-otcův dům.
    Zauważyłem w języku polskim takie słowa jak Kraków (= ‘należący do Kraka?), Janów (dom), Cieszyn.
W związku z tym mam pytania:
  • Jakie są historyczne formy wyrażania dzierżawczości w dawnym języku polskim (rzeczowniki, przymiotniki dzierżawcze, dopełniacz dzierżawczy)?
    Czy używaliście kiedyś wyrażeń typu ojców dom?
  • Kiedy i jak rozwinęły się one do obecnej postaci?
  • Co się kryje za dychotomią zaimków (dopełniacz dla 3. osoby versus zaimki dzierżawcze dla pozostałych osób)?
Serdecznie dziękuję za odpowiedź
Jan Zidek
Przymiotnik od Buda, rodzajowość i odmiana nazwy Peć
8.12.2015
Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć, jak powinna wyglądać poprawna forma przymiotnikowa od rzeczownika Buda (chodzi o miasto).
Ponadto chciałbym również wiedzieć, jak powinienem odmienić przez przypadki miejscowość Peć (miasto na obszarze Kosowa). Interesuje mnie przede wszystkim forma dopełniacza i miejscownika w liczbie pojedynczej.
I ostatnia kwestia, czy mianownik liczby mnogiej od dziś nieco archaicznego wyrazu Rakus to Rakusi? Z poważaniem
P.K.

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... w milczeniu. Ludzie rozchodzili się powoli, widowisko dobiegło końca. Teraz grodowi zawloką smarkaczy do lochu, jutro kat utnie im prawe dłonie...
  • ... powolny upadek.

    Na wieść o zwycięstwie Jagiełły otwierały się bramy
    grodów pomorskich, a ich mieszkańcy poddawali się polskiemu monarsze. "I gdyby...
  • ... plany budowy parku rozrywki na Bemowie, znalazł jednak w nadwiślańskim grodzie coś dla siebie.

    Pozostaje faktem, że mimo osobliwych i przerażających...

Encyklopedia PWN

pierwotnie osada obronna, otoczona palisadą lub obwałowana, usytuowana w miejscu trudno dostępnym (nad rzeką, na wzgórzu), później, zwłaszcza w średniowieczu, także warownia, twierdza.
Grody Czerwieńskie, ziemia czerwieńska,
termin występujący 1018 i 1031 w Powieści dorocznej na określenie części południowo-wschodniego pogranicza polsko-ruskiego;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego