zimno

Wielki słownik ortograficzny

zim•no (ziąb) -nem, -nie
zim•no (jak?)
zim•na woj•na zim•nej woj•ny, zim•nej woj•nie, zim•ną woj•nę

Słownik języka polskiego

zimno
1. «niska temperatura powietrza; też: okres charakteryzujący się taką temperaturą»
2. «ropiejący pęcherzyk powstający na wardze lub w okolicy wargi w czasie przeziębienia»

• zimnisko
zimny
1. «mający niską temperaturę lub taki, w którym panuje niska temperatura»
2. «nieokazujący uczuć»
3. «mający obojętny lub niechętny stosunek do kogoś lub czegoś; też: wyrażający taki stosunek»
4. «o potrawach: niegotowany lub ugotowany i podawany po ostudzeniu»
5. «oziębły seksualnie»
6. euf. «martwy»

• zimno
na zimno I «o posiłkach, potrawach itp.: bez wcześniejszego podgrzania»
na zimno II
1. «w temperaturze niskiej lub niższej niż normalnie»
2. «bez emocji»
biegun chłodu, zimna «obszar, na którym występują najniższe temperatury powietrza»
zimna wojna «napięte stosunki polityczne i ekonomiczne między USA i ZSRR po II wojnie światowej; też: o takich stosunkach między państwami»
• zimnowojenny

Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego

Porady językowe

zimno
5.02.2006
Witam!
Jaki będzie dopełniacz dla rzeczownika zimno w liczbie mnogiej? Swoją drogą dziwi mnie oznaczenie w niektórych słownikach blm w znaczeniu wyprysku na wardze. Dla podobnego gumno słowniki notują -mien, ale zimien jakoś nie najlepiej mi brzmi.
Pozdrawiam.
Nie ma rady, albo zimn, albo zimien – to drugie ma przynajmniej tę zaletę, że znajduje analogię w gumien. W świetle tych trudności wcale się nie dziwię, że słowniki nie notują liczby mnogiej tego rzeczownika. Można usłyszeć, że komuś wyskoczyło zimno na wardze, ale jeśli przydarzyło się to dwóm osobom, to mówiąc o tym, użyjemy nadal formy liczby pojedynczej, a nie mnogiej.
Mirosław Bańko, PWN
Zimno na dworze
27.02.2006
Jak się mówi: na dworze czy na dworzu – w kontekście: „Jaka jest pogoda na dworze/dworzu?”?
Dziękuję.
Idziemy na dwór i jesteśmy na dworze. Tak samo jak w wypadku innych rzeczowników męskich na -r, por. wór – worze, bar – barze, tor – torze.
Błędna forma na dworzu może się nasuwać przez analogię do wyrażenia na podwórzu. W Małopolsce może dodatkowo działać analogia do wyrażenia na polu, tamtejszego regionalizmu o znaczeniu takim jak ogólnopolskie na dworze.
Mirosław Bańko, PWN
Zimna zupa a zupa zimna
10.04.2017
W jednej z książek językoznawczych znalazłam przykład, zgodnie z którym
Kelner podał nam zimną zupę. = chłodnik
Kelner podał nam zupę zimną. = błąd w sztuce.

Przekonuje mnie ta interpretacja, ale nie rozumiem, dlaczego tak jest, skoro przydawka gatunkująca powinna znajdować się PO rzeczowniku (casus ser żółty), więc teoretycznie powinno być odwrotnie. Można prosić o wyjaśnienie?

Dziękuję
Dorota
Przymiotnik w wyrażeniu zupa zimna w drugim zdaniu nie jest przydawką gatunkującą – jego pozycja względem rzeczownika wynika, jak sądzę, z kontekstu. Sens tej wypowiedzi mógłby równie dobrze zostać oddany, gdyby przymiotnik stał przed rzeczownikiem: Kelner podał nam zimną zupę – tak skonstruowane zdanie wydaje się zresztą naturalniejsze niż to z przydawką w postpozycji.
Nie wiem, dlaczego autor przywołanej przez Panią publikacji uznali, że zimna zupa to odpowiednik nazwy chłodnik. W ten sposób wyrażenie to może być odczytane jedynie w specyficznym kontekście (np. Był upał, więc zamówiliśmy chłodnik. Gdy kelner podał nam zimną zupę, odczuliśmy ulgę).
Inaczej mówiąc – uważam, że w obu wypadkach naturalne jest posłużenie się wyrażeniem zimna zupa.
Katarzyna Kłosińska, Uniwersytet Warszawski

Korpus języka polskiego

Autentyczne przykłady użycia w piśmie i mowie zgromadzone w Korpusie
  • ... No.
    Wiesz, co mam tak i w domu zimno, wszędzie
    zimno, jeszcze pod parasolami...
    Elcia, to po co ci gorąco?
    Grzeją...
  • ... i zatrzymała się przy balustradzie.
    - Może wytłumaczysz mi teraz - rzekła
    zimno.
    - Widziałem, jak najpierw przemknęła się Wiktoryna i schowała za piecem...
  • ... tym, że odebrano mu możliwość sprostowania. Wiele razy analizował na zimno sytuację. Nie mogło być mowy o przypadku, wszystko układało się...

Encyklopedia

umowne określenie stanu stosunków międzynarodowych charakteryzujących się trwałym konfliktem, ale również niemożnością jego rozstrzygnięcia przez konfrontację militarną.
Zimna Dziura, Grota Lodowa,
jaskinia osuwiskowa w Beskidzie Wyspowym, w północnym stoku góry Szczebel;

Synonimy

Przeglądaj słowniki
Przeglądaj Słownik języka polskiego
Przeglądaj Wielki słownik ortograficzny
Przeglądaj Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego